Nieuwsbrief van Watererfgoed Vlaanderen - nummer 21 - september 2011


Nieuws over Watererfgoed Vlaanderen
  
Ander Vlaams watererfgoednieuws
  
Watererfgoedkalender september-oktober 2011
Inschrijven en uitschrijven

Nieuws over Watererfgoed Vlaanderen

Watererfgoedgesprek met Bart Plouvier
We hadden een kort maar krachtig watererfgoedgesprek met Bart Plouvier, één van de meest watergeïnspireerde schrijvers van ons land. Bart maakt zich zorgen over het behoud van onze historische vaartuigen. Surf hier even naar de website.

Terug naar top


Congresverslag: Heropening Antwerpse Zuiderdokken nog nooit zo dichtbij
Het nieuws van de maand is ongetwijfeld dat de heropening van de in 1968 gedempte Antwerpse Zuiderdokken nog nooit zo dichtbij is geweest. Op zondag 4 september kwamen liefst 315 belangstellenden in het Zuiderpershuis kennis maken met binnen- en buitenlandse voorbeelden, ons Masterplan Kunstdokken Zuid, het gloednieuwe boek over de dokken en veelbelovende statements van schepenen Heylen en Van Campenhout, deskundigen en belanghebbenden. Wegens het groot belang van dit congres gaan we er in deze Getijden wat dieper op in. Op de documentenpagina en de mediapagina van onze website vind je alle presentaties, het plan Kunstdokken Zuid, een raamaffiche en foto's van het congres.

Terug naar top


Heropening waterlopen en dokken is Europese trend en levert enorme return op

John Hinchliffe


Hans Thoolen

John Hinchliffe (UNESCO World Heritage Manager van de Stad Liverpool), Hans Thoolen (coördinator stedelijke kwaliteit van de Stad Breda) en Rudy Vanderween (coördinator watertoerisme van de Stad Gent) illustreerden dat de heropening van dichtgemaakte waterlopen en havens een binnen- en buitenlandse trend is. John toonde aan dat Liverpool zijn toekomst bouwt op het havenverleden: de heropening van het Albert Dock en het behoud en de herontwikkeling van de andere oude havendokken en bijhorende magazijnen drijft stadsontwikkeling en toerisme aan. De erfgoedsite van Albert Dock trekt ondertussen 4 miljoen bezoekers per jaar aan en is daarmee de populairste toeristische bestemming van Noordwest-Engeland. Hans schetste het proces dat leidde tot de succesvolle heropening van de Oude Haven van Breda, waarin in de jaren zestig een parking was gebouwd. De heropening kostte 27 miljoen euro, minder dan aanvankelijk begroot. Twee derde werd gefinancierd door de Stad, de rest door andere publieke en private partijen. Het rendement is indrukwekkend: 200 miljoen private investeringen (tot nu toe), 300 arbeidsplaatsen en een groei van bestedingen in de binnenstad. Rudy legde uit hoe de Stad Gent en Waterwegen en Zeekanaal de Nederschelde in het hartje van de stad heropenen, met de bouw van een gloednieuwe pleziervaartsluis, die het schippers mogelijk zal maken volop te genieten van de vele historische waterlopen. Hans Thoolen bezorgde nog een prachtig boek en een heerlijke dvd die werden gerealiseerd binnen het Europese project Water in Historic City Centres. Er werd aan deelgenomen door de steden Breda, Chester, Gent, Limerick, Mechelen en 's-Hertogenbosch. Ten overvloede wordt erin aangetoond dat het openleggen van historisch water door heel Europa een katalysator is voor verdere ontwikkelingen en jonge gezinnen en toeristen aanlokt naar de stad. Boek en dvd zijn uitgegeven bij Uitgeverij Van Kemenade resp. Rotterdam Films.

Terug naar top


Masterplan Kunstdokken Zuid valoriseert identiteit van Zuid als kunst- en havenwijk




Tijdens het congres stelden we het Masterplan Kunstdokken Zuid voor, een toekomstgericht plan voor de heropening van de Zuiderdokken, dat in lijn ligt met talrijke heropeningsprojecten in andere water- en havensteden in binnen- en buitenland. Het Masterplan is compromisgericht: het houdt rekening met alle standpunten pro en contra die de jongste maanden over de heropening van de Zuiderdokken naar voren zijn gebracht en beoogt m.a.w. een voor eenieder aanvaardbare oplossing te bieden. Belangrijk is dat de heropening van de dokken resulteert in de creatie van slechts 40 % wateroppervlak tegenover 60 % landoppervlak op de kaaien en de onmiddellijk aansluitende pleintjes. Daardoor is een prachtige combinatie van haven- en stadsfuncties mogelijk, met ruim plaats voor erfgoed, groen, horeca, recreatie en kwalitatieve evenementen. Verder toonden we aan dat de eerder in opdracht van de Stad uitgevoerde studie talrijke technische gebreken vertoont en dat de investering lastens de Stad substantieel kan worden gereduceerd. Kunstdokken Zuid beoogt een invulling die de bijzondere identiteit van het Zuid als een woon- en kunstbuurt versterkt en een troef en aandrijfkracht wordt voor heel Antwerpen. Het plan omvat een heropening van de drie dokken, met ruimte voor varend erfgoed, plezierboten, drijvende kunst en ruime publieke vlotsteigers. Ook groen, recreatie, mobiliteit en parkings krijgen aandacht. Ten slotte integreert Kunstdokken Zuid de ontwikkeling van de Zuiderdokken in die van de Scheldekaaien en Nieuw Zuid, zodat ook deze laatste projecten een groter draagvlak krijgen en in een hogere versnelling kunnen schakelen. Het plan en de argumentatie, met talrijke persoonlijke getuigenissen en een unieke verzameling afbeeldingen is in detail uitgewerkt in het boek Van Gedempte Zuiderdokken naar Kunstdokken Zuid (176 p. in A4-formaat), dat voor slechts 22 euro (+ eventuele verzendkosten) verkrijgbaar is via secr@watererfgoed.be.

Terug naar top


Heropening Zuiderdokken is technisch en financieel mogelijk

Ir. Jan Balduck
Tijdens het congres presenteerde de ervaren waterbouwkundige ingenieur Jan Balduck een magistrale kritiek van de in opdracht van de Stad uitgevoerde studie. De beschouwingen in de studie over de stabiliteit van de nog onder de grond zittende kaaimuren zijn niet relevant voor de Zuiderdokken, waarvan de kaaimuren, die onder constant peil zijn gebleven, mogen worden geacht volledig stabiel te zijn gebleven. Bovendien omvat de bekritiseerde studie geen enkele berekening. Jan stelde voor om gedurende 1 jaar een stabiliteitsproef met opmetingen uit te voeren, zodat over de toestand van de kaaimuren zekerheid bestaat. De in de studie behandelde verdieping van de sluis is niet zinvol: de oude sluis kan immers 6 tot 8 uur per getij open. Ook de schets in de studie van verschillende types sluisdeuren en -bruggen is niet pertinent. Uiteraard moeten in dit geval gewoon de puntdeuren van de sluis worden hersteld, weliswaar met een verhoging ten laste van het Vlaamse Sigmaplan. Het uit de dokken gehaalde zand kan allicht worden hergebruikt bij bouwwerken, volgens het 'werk met werk'-principe. Hinder door de werken is niet te verwachten, want het zand kan worden weggehaald op hydraulische wijze (door het met water weg te spuiten) door afvoer per schip via de Schelde, of anders direct met schepen die aanmeren in de heropende sluis en de dokken. Indien het zand ernstig vervuild zou zijn ‒ waarvoor na proeven echter geen indicaties zijn gevonden ‒ moet het sowieso worden weggehaald, want het hoort natuurlijk niet in de stad thuis.

Terug naar top


Vrolijke noot met oud-scheepshersteller en punkheld Ludo Mariman
In de namiddag werden de deelnemers verrast door een act met Ludo Mariman, uitvinder van de Belgische punk- en rockmuziek, die met Eric Van Hooydonk Sitting on the Dock of the Bay en Drunken Sailor bracht. Ludo is één van de kunsthelden naar wie de dokken en de kaaien worden hernoemd (anderen zijn Jean-Marie Berckmans, Jo Crepain, Jan Decleir en Panamarenko). Het plan Kunstdokken Zuid plaatst de Zuiderdokken daarmee terug in het collectief geheugen en betuigt eer aan hedendaagse, op één of andere wijze aan het Zuid gelieerde artiesten die in de jaren tachtig bijdroegen tot de heropleving van de wijk als kunstenbuurt. Ferre Grignard, Albert Himler en Eugeen Van Mieghem vallen ook in de prijzen. In ons boek vind je trouwens een indrukwekkende lijst Bekende Vlamingen en Bekende Antwerpenaren ‒ inbegrepen haven- en erfgoeddeskundigen ‒ die de heropening steunen.

Terug naar top


Experten en belanghebbenden steunen heropening unaniem


Peter Hamer


Albert Himler


Patrick Van den Bulck


Ivan Boons


Francis Gruwez

Aan het einde van het congres benadrukte varend erfgoed-deskundige Peter Hamer het belang van de plannen om het maritieme verleden te behouden. Hij pleitte verder o. m. voor een prominente plaats voor de traditionele schepen in de Kunstdokken. Ons erelid Albert Himler evoceerde op zijn onnavolgbare wijze de dempingswerken en het functioneren van het Zuiderpershuis en het waterdrukmechanisme. Jachthavendirecteur Patrick Van den Bulck legde uit dat de huidige jachthavens van Antwerpen vol zitten en dat een uitbreiding in de Zuiderdokken een gegarandeerd succes zou zijn. Hij betwistte dat de dokken exclusief door luxejachten zouden worden gebruikt en suggereerde meer groen, omdat dat aan het Willemdok wordt gemist, en een exploitatie op non-profitbasis door een samenwerkingsverband van de Antwerpse watersportverenigingen. Ivan Boons van de denktank Antwerpen Hogerop steunde het plan Kunstdokken Zuid en toonde eigen simulaties van de heropende dokken, waarin vooral een architecturale landmark aan het zuidelijke uiteinde de aandacht trekt als overgang naar Nieuw Zuid. Francis Gruwez beklemtoonde ten slotte dat ook de bewonersgroepering OpenZuidOpen voorstander van de heropening van de dokken is. De vereniging hanteert 'Water is het nieuwe groen' als slogan en maakte ook bedenkingen bij de impact op de wijk van een voorgesteld ruimtelijk uitvoeringsplan.

Terug naar top


Antwerpse politiek schaart zich steeds ruimer achter heropening


Tijdens het congres spraken Cultuur- en Toerismeschepen Philip Heylen en Schepen van Stadsontwikkeling Ludo Van Campenhout zich met groot enthousiasme pro de heropening van de Zuiderdokken uit. Schepen Heylen wees er terecht op dat de heropening nog enige tijd zal vergen, omdat eerst het Hof van Beroep moet worden afgebroken, dat zich bovenop de sluis bevindt. Hij erkende de nood aan groen en suggereerde dat grote evenementen verhuizen naar de zone bij het geplande voetbalstadion aan de Schelde. In de combinatie van de musea van het Zuid, het maritiem park bij het Droogdokkeneiland en de heropende Zuiderdokken ziet hij een mooi verhaal. Hij vroeg het plan in dialoog te kunnen realiseren en kondigde aan te zullen proberen andere beleidsmakers te overtuigen. Schepen Van Campenhout, die al jaren geleden voorstelde terug water in de Zuiderdokken te brengen, zei dat de dokken absoluut terug open moeten. Hij verklaarde ook dat een definitieve beslissing pas zal worden genomen in de volgende bestuursperiode, zodat de heropening automatisch een verkiezingsthema zal worden. Watererfgoed Vlaanderen dankt Philip Heylen en Ludo Van Campenhout van harte voor hun positieve en duidelijke standpunten. Uit navolgende persberichten bleek overigens dat beleidsmakers uit verschillende partijen voorstander van heropening zijn. De heropening krijgt dus steeds meer steun. Watererfgoed Vlaanderen kan in dit verband niet genoeg benadrukken dat het plan Kunstdokken Zuid tegemoet komt aan alle bezwaren die sceptici de voorbije maanden tegen de heropening uitten. We vragen daarom aan iedereen om ons plan grondig te bestuderen vooraleer verdere standpunten pro of contra worden ingenomen. Het debat is voor de Vlaamse watererfgoedwereld en Antwerpen te belangrijk om het te laten verzanden in slogantaal en welles-nietesdiscussies.

Terug naar top


Ook SIWE steunt plan Kunstdokken Zuid
Het Steunpunt Industrieel en Wetenschappelijk Erfgoed (SIWE) leverde bij monde van Prof. Patrick Viaene een opgemerkte bijdrage tot het congres. Patrick schetste uitvoerig de geschiedenis en het erfgoed van de Zuiderdokken en het Zuiderpershuis. In een nagestuurd standpunt verklaart SIWE zich unaniem akkoord met het Masterplan Kunstdokken Zuid. SIWE wijst erop dat de Zuiderdokken nu al meer dan 40 jaar worden gebruikt voor “voorlopige” functies en dat de dokken moeten worden heraangelegd zoals ze vroeger waren. Terecht kant SIWE zich radicaal tegen halfslachtige ondiepe vijvers zoals toegepast in de wijk Vismet in Brussel, die de helft van het jaar droog staan en daarbuiten met planken worden drooggelegd om meer ruimte te hebben voor markten, en waar zich veiligheidsproblemen voordoen. Voor SIWE zijn het herstel van de ruimtelijke kwaliteit van het de gebied en de valorisatie van het havenerfgoed van magazijnen, pakhuizen, werkplaatsen enz. essentieel, en zijn ze alleen mogelijk door de heropening van de dokken. SIWE vraagt ook een prioritaire aanpak omdat vergelijkbare projecten in andere steden vertraging opliepen. Ten slotte wijst SIWE op de gunstige impact van de heropening op de aangrenzende stadswijken. Het volledige SIWE-standpunt kan worden nagelezen op de documentenpagina van onze website.

Terug naar top


Yvan Verbraeck suggereert initiatieven binnenvaarterfgoed
Oud-journalist en voormalig secretaris van het Baasroodse Scheepvaartmuseum Yvan Verbraeck stuurde een interessante reactie na waarin hij suggereert om van Kunstdokken Zuid ook een centrum voor binnenvaartgeschiedenis te maken, in samenwerking met o.m. het Rijn- en Binnenvaartmuseum, het Scheepvaartmuseum Baasrode, het Scheepvaartmuseum Mariekerke, het Sashuis Klein-Willebroek, de nog actieve scheepswerven langs de Schelde en op de rivier actieve rondvaartrederijen. Concrete en haalbare voorstellen zijn o.m. een tijdelijke tentoonstelling in het Scheepvaartmuseum en tochtjes tussen de dokken en Baasrode met de op stapel staande palingbotter Rosalie. Meer reacties op het plan Kunstdokken Zuid zijn welkom via secr@watererfgoed.be. Een boeiend debat pro en contra de heropening van de dokken wordt gevoerd op de succesrijke facebookpagina van de bewonersvereniging OpenZuidOpen.

Terug naar top


Verder onderzoek naar erfgoed Zuiderdokken wenselijk
Tijdens de voorbereiding van ons boek over de Zuiderdokken viel op dat massaal onontgonnen bronnenmateriaal voorhanden is en tegelijk dat er nog veel hiaten in de kennis van het erfgoed van de Zuiderdokken bestaan. In het boek suggereerden we daarom dat studenten op onderzoekstocht gaan in het raam van masterproeven. Interessante thema's zijn de geschiedenis van de dokken als haven (bouw, trafieken, rederij- en havenfirma's, de dempingswerken en de vele voorstellen tot heropening) en een inventarisatie en duiding van behouden en verdwenen haven- en industriepanden rond de dokken. Zonet raakte bekend dat de typische gevels van het complex tussen de Verlatstraat en de Vorstermanstraat waarachter tot voor kort Antwerp Bowling huisde (foto hiernaast), plaats zullen ruimen voor een nieuwbouwproject. Dit toont aan dat het onroerend erfgoed van het Zuid niet adequaat is beschermd.

Terug naar top


Wetgeving watererfgoed aan verbetering toe ‒ graag je suggesties

Kort voor de zomer keurde de Vlaamse Regering een voorontwerp van decreet betreffende het onroerend erfgoed goed. In het licht daarvan bereidt Watererfgoed Vlaanderen een omvattend voorstel voor een verbetering van de Vlaamse en de federale wetgeving en reglementering betreffende het watererfgoed (waaronder het varend erfgoed) voor. We nemen niet alleen het bestaande Decreet Varend Erfgoed uit 2002 onder de loep, maar alle andere wetten en reglementen, ook de fiscale. Binnenkort organiseren we hierover een discussie-avond voor de leden. Concrete suggesties voor de verbetering van wetten en reglementen kunnen nu al worden bezorgd via secr@watererfgoed.be.

Terug naar top


UNESCO Werelderfgoedmanager van Stad Liverpool rondgeleid in Antwerpen
Op 3 september leidde Eric Van Hooydonk John Hinchliffe, UNESCO Werelderfgoedmanager van de Stad Liverpool rond in de oude dokkenzone van Antwerpen. Beiden hadden eerder elkaars havengebieden bezocht en bestudeerd, en in elkaars steden presentaties gegeven. John was vooral onder de indruk van de heraangelegde Bonaparte- en Willemdokken, de havenverdieping van het MAS, het haveninfopaviljoen, de collectie historische kranen, het Felixarchief, het potentieel van de droogdokkenzone als maritieme site, de oude havenbruggen, restaurant Het Pomphuis en havenschilder Eugeen Van Mieghem. John noteerde ook dat de koepelvorming onder Watererfgoed Vlaanderen in het Verenigd Koninkrijk geen pendant heeft.

Terug naar top


Steun voor behoud havenlandschap van Brusselse Havenlaan


De voorbije weken werd de nationale pers beroerd door de actie voor de redding van het erfgoed van de unieke maar sinds 1970 verwaarloosde Havenlaan in Brussel. De Brusselse Regering wil langs de Brusselse haven 300 monumentale platanen kappen en 1.500.000 kasseien vervangen door banaal beton. Sinds 2008 wordt deze aanleg vanuit stedenbouw- en erfgoedhoek bekritiseerd. De Havenlaan is een uitzonderlijk stuk erfgoed: het is de enige belangrijke industriële as in Brussel die sinds zijn aanleg meer dan een eeuw geleden nagenoeg ongewijzigd is gebleven. De geschiedenis van Thurn en Taxis en de Maritiemwijk zijn nauw verbonden met het ontstaan van deze laan. Een laan omzoomd met 300 eerbiedwaardige platanen, in het hart van de stad is een patrimonium op zich. De (Belgische) kasseien zijn karakteriserend voor onze steden, maar worden steeds zeldzamer. De keuze voor beton met kleurige wegmarkeringen zou de esthetiek van de site onherroepelijk schaden, dit terwijl de huidige materialen uit het begin van de 20ste eeuw een opmerkelijke visuele harmonie creëren. Een kakofonie van verkeersborden en ander straatmeubilair, en nieuwe bomen van drie verschillende soorten, zullen het aanzicht van de laan verminken en het uitzonderlijke perspectief teniet doen dat al sinds meer dan een eeuw de site typeert. Met vele andere erfgoedorganisaties steunt Watererfgoed Vlaanderen volmondig het protest tegen de cultuurbarbarij die een uniek stuk havengeschiedenis wil vernietigen. In De Standaard van 6 september wees Koen Van Synghel er fijntjes op dat de Brusselse Regering ingaat tegen haar eigen ronkende verklaringen over het belang van de Thurn & Taxis-site en m.a.w. haar eigen erfgoedbeheersprincipes met voeten treedt. Meer info op www.havenlaan.be.

Terug naar top


Plaats voor onze leden in themabijlage van Nederlandse Scheepvaartkrant
De gekende en in Vlaanderen druk gelezen Nederlandse ‘De Scheepvaartkrant’ maakt n.a.v. de Beurs Klassieke Schepen in Enkhuizen op 4, 5 en 6 november een bewaarbijlage over Varend Erfgoed, Klassieke Schepen, Bruine Vloot en Chartervaart. De bijlage wordt uitgegeven op 19 oktober i.s.m. Zeepost en de beursorganisatie. Deze bijlage zal worden mee verspreid met de krant en zal in een extra oplage worden uitgedeeld op de beurs. Met de steun van Watererfgoed Vlaanderen ruimt De Scheepvaartkrant in deze unieke publicatie ook plaats voor Vlaamse actoren. Informatie over deze bijlage en advertentietarieven kunnen hier worden gedownload. Meer info via Daphne Janssen: d.l.janssen@scheepvaartkrant.nl, +31 (0)10 413 16 79.

Terug naar top


Stevige brok watererfgoed op SIWE-studiedag over collecties op 7 oktober

Museum voor de Oudere Technieken te Grimbergen
Op 7 oktober organiseert SIWE in Grimbergen een belangrijke studiedag over collectiebeleid en -beheer. Inzake behoud en beheer van industrieel erfgoed in Vlaanderen ontbreekt een visie. Er is ook geen lange termijn-denken. Het uitwerken van een dergelijke visie is slechts mogelijk door inzicht in wat belangrijk is om te behouden en te herwaarderen. De vrij strikte opsplitsing van dit erfgoed in de administratie, regelgeving en competenties binnen de Vlaamse overheid (in enerzijds roerend/immaterieel en anderzijds onroerend erfgoed) vormt eerder een bijkomende moeilijkheid dan een faciliteit om tot een duurzame visie te komen. Het geïsoleerd denken en handelen omtrent industrieel, pre-industrieel, technologisch en wetenschappelijk erfgoed, binnen bijna los van elkaar werkende deelsectoren van het werkveld, vormt een andere hinderpaal. De studiedag biedt een globale reflectie omtrent collectiebeleid en –beheer van industrieel en wetenschappelijk erfgoed in de ruime betekenis. Onder de behandelde thema’s vind je wind- en watermolens (Frank Becuwe), watererfgoed (Eric Van Hooydonk), de collectie havengebonden erfgoed van Katoen Natie (Johan Eeckelaert) en de Antwerpse havenkranen (Paul Van Schoors). Meer info via info@siwe.be en +32 (0)16 58 43 42.

Terug naar top


Inhuldiging gedenkplaat voor maritiem advocaat Louis Franck op 19 november
Samen met het Eugeen Van Mieghem Museum is Watererfgoed Vlaanderen initiatiefnemer voor het aanbrengen van een gedenkplaat voor maritiem advocaat Louis Franck (1868-1937) aan de gevel van het kantoor aan de Schermersstraat 30 in Antwerpen waar hij destijds werkzaam was. Met andere Belgen stond Franck aan het einde van de negentiende eeuw aan de wieg van de internationale harmonisering van het scheepvaartrecht. Hij was o.m. voorzitter van het Comité Maritime International (de wereldvereniging van zeerechtbeoefenaars) en van de Belgische Vereniging voor Zeerecht en was ook Volksvertegenwoordiger, Minister van Koloniën, Gouverneur van de Nationale Bank en Minister van Staat. Waarschijnlijk was Louis Franck de grootste Belgische maritieme jurist ooit. Hij was ook de broer van kunstmecenas François Franck, drijvende kracht achter de kunstkring 'Kunst van Heden' en promotor van havenschilder Eugeen Van Mieghem. De gedenkplaat wordt ingehuldigd op 19 november om 15u00 en is mee gefinancierd door o.m. de Belgische Vereniging voor Zeerecht, de oudste zeerechtvereniging ter wereld.

Terug naar top


Folder over Spaanse omwalling van Antwerpen online
AG Stadsplanning en de Dienst Archeologie van de Stad Antwerpen bezorgden ons een mooie folder over de Spaanse omwalling van Antwerpen. Deze werd gebouwd door Keizer Karel in 1542-1543, toen Antwerpen de grootste stad van de Nederlanden was en een welvarend handelscentrum met talloze buitenlandse kooplieden, dat echter werd bedreigd door de opstandige noordelijke provincies. Het zuidelijke Sint-Michielsbastion sloot de omwalling aan op de Schelde. Daarvan liggen indrukwekkende overblijfselen onder de Scheldekaaien, die archeologisch worden onderzocht en in de heraanleg van de kaaien zullen worden geïntegreerd. Onder het bewind van Filips II en de hertog van Alva werd nog zuidelijker een citadel toegevoegd. Dit was het Zuidkasteel, waar nu het Zuid en de gedempte Zuiderdokken liggen. De folder is gratis te downloaden van onze documentenpagina. Een gedrukt exemplaar kan worden aangevraagd via archeologie@stad.antwerpen.be.

Terug naar top


Vlaanderen in de kijker op voorbije Wereldkanalenconferentie
Van 18 tot 22 september liep in Groningen de Wereldkanalenconferentie. Samen met een openingsreceptie op 18 september werd in het Noordelijk Scheepvaartmuseum van Groningen een mooie nieuwe expo over de Nederlandse kanalen geopend, die is gebaseerd op een originele Top-12 van de Nederlandse kanalen. Tijdens de openingsceremonie op 19 september lichtte Eric Van Hooydonk de succesrijke en internationaal blijkbaar ongeziene krachtenbundeling via Watererfgoed Vlaanderen toe, en promootte hij met veel beeldmateriaal de activiteiten van onze leden. Op 21 september verzorgde Michel Van den Broeck een zeer gewaardeerde presentatie over de geschiedenis van de Lieve. Aan het eind van de geslaagde conferentie werd 'The Groningen Declaration' aangenomen, waarin o.m. richtlijnen zijn opgenomen voor een behoorlijk beheer van de erfgoedwaarden van kanalen en voor een hergebruik van oude kanalen voor recreatie en toerisme. De verklaring en de Top-12 zijn beschikbaar op onze documentenpagina. Watererfgoed Vlaanderen beveelt toepassing van de principes van de verklaring ten zeerste aan.

Terug naar top


Een scheepslading nieuwe leden


Molen van Schoonhoven




De T'ai
Watererfgoed Vlaanderen verwelkomt, naast nieuwe particuliere leden, de volgende nieuwe lidorganisaties:
  • Golfslagadvies en Projecten Historisch Water, het adviesbedrijf van Jan Pieter Janse uit Nederland, die alle Vlaamse watererfgoedontwikkelingen op de voet volgt;
  • het Molenforum Vlaanderen, dat mede actief is rond het beheer en de exploitatie van watermolens;
  • de vzw Oostendse Oosteroever, die zich inzet voor het behoud van het erfgoed van de vissershaven van Oostende;
  • OpenZuidOpen, de bewonersorganisatie van het Antwerpse Zuidkwartier die met Watererfgoed Vlaanderen ijvert voor de heropening van de Zuiderdokken;
  • de vzw Revos, een vereniging met als doel het behoud van het maritiem erfgoed en het organiseren van vaartochten voor kansengroepen met de T'ai, de enige overgebleven Belgische zeilklipper, in 1906 gebouwd op de scheepswerf van Moerbeke-Waas;
  • het Viking Genootschap, dat zich toelegt op alles m.b.t. Vikingen en vroegmiddeleeuwse scheepvaart;
  • de Yachtclub Scaldis, die de historische getijdenjachthaven van Lillo beheert.

Terug naar top


Maritiem archeoloog Jeroen Vermeersch nieuwe adviseur
Watererfgoed Vlaanderen benoemde Jeroen Vermeersch als nieuwe adviseur. Jeroen is maritiem archeoloog in dienst van de Vlaamse Overheid. Hij werkt mee aan het onderzoek van de Doelse Kogge en zal binnenkort ook een onderzoek uitvoeren naar de wrakstukken van een 13de-eeuws schip dat recent werd ontdekt aan de Bierkaai in Hulst (Nederland). Jeroen zal voor ons o.m. de banden met de sector van de onderwaterarcheologie aanhalen.

Terug naar top


Watererfgoed in transport- en scheepvaartkrant De Lloyd
De Lloyd is sinds 1858 de leidende landelijke krant voor professioneel haven-, scheepvaart- en transportnieuws ‒ zelf een essentieel stuk Vlaams watererfgoed dus. Sinds enkele maanden is de krant een weekblad, dat wordt aangevuld met een omvangrijke dagelijkse elektronische editie. In De Lloyd-nieuwe stijl vind je telkens een foto uit de oude doos, en regelmatig watererfgoednieuws. De Lloyd draagt daarmee nuttig bij tot de grotere bewustwording rond de Vlaamse watertradities, ook in de bedrijfswereld, en meteen tot een groter draagvlak voor scheepvaart- en havenactiviteiten. Recent schaarde de redactie van De Lloyd zich achter het project voor de heropening van de Antwerpse Zuiderdokken. De Lloyd heeft ook een Gentse editie, waarin eveneens aandacht wordt gegeven aan watererfgoed. In de recentste editie van De Lloyd werd een lijst gepubliceerd van de '100 invloedrijkste mensen' in transport en logistiek van de Benelux. Ook daarin neemt Watererfgoed Vlaanderen een plaats in. Een aantal berichten uit De Lloyd kan je nalezen op onze mediapagina.

Terug naar top


Onze nieuwe telefoon- en faxnummers
In het raam van de verdere uitbouw van Watererfgoed Vlaanderen zijn er nieuwe contactnummers: telefoon +32 (0)3 216 92 26 en fax +32 (0)3 216 93 35. Mailen kan nog steeds via secr@watererfgoed.be.

Terug naar top


Ander watererfgoednieuws

Weer enkele donkere pagina's in annalen van het Vlaamse watererfgoedbeheer

Wijlen de Paster Pype (1948)


Wijlen de Zeearend (1957)


De West-Hinder (1950)


De P902 Libération (1954)
Uitgerekend op een ogenblik waarop varend erfgoedbeleid en -beheer in de lift zitten en een versterking van het Vlaamse beleid ter zake wordt voorbereid, ging de Vlaamse Overheid zelf over tot verkoop aan een sloopfirma van drie belangrijke historische vaartuigen. Bij een scheepssloper in de haven van Gent werd in de zomer overgegaan tot verschroting van de Paster Pype, een in 1948 in Temse gebouwd hydrografisch vaartuig dat in 2003 nog voorlopig werd beschermd maar sindsdien erg aftakelde, de Zeearend, een in 1957 eveneens in Temse gebouwde en nog in varende staat verkerende boeienlegger en een oude redeboot. Watererfgoed Vlaanderen ontving talrijke alarmkreten en verontwaardigde reacties en contacteerde onmiddellijk zowel de sloper als de Vlaamse Overheid, maar de verkoop was definitief en de sloop kon niet meer worden verhinderd. Gelukkig kon de erfgoedvereniging Op Stoapel (die nog een centrale plaats innam tijdens het Weekend op de Helling van Tolerant op 10 en 11 september) enkele stukken van de Paster Pype recupereren. Een andere recente alarmkreet betreft de verkommering waaraan het lichtschip Westhinder ten prooi is in het Antwerpse Bonapartedok, vlakbij het prestigieuze Museum aan de Stroom. Volgens getuigen was er een inbraak en werd er druk gefuifd en gestolen, maar zou er geen budget zijn voor de nodige werken aan het schip. In augustus raakte ook bekend dat de rivierpatrouilleboot P902 Libération van de Belgische Marine, in Duitsland gebouwd in 1954 en de laatste uit een reeks van tien, uit de vaart is genomen en nu in de basis in Zeebrugge ligt. Het verdere lot van de boot is onbekend. Watererfgoed Vlaanderen vraagt dringend dat alle overheden hun verantwoordelijkheid nemen. Voor overheden die een vloot historische schepen onder hun hoede hebben betekent dit dat zij de nodige middelen moeten vrijmaken om een behoorlijk beheer mogelijk te maken. Voor scheepvaart- en havenoverheden waarvan de kerntaak niet in erfgoedbeheer bestaat (alle begrip daarvoor) betekent dit dat zij bij afdanking van belangrijke historische vaartuigen op zijn minst moeten zoeken naar overnemers uit de publieke en private erfgoedwereld. Als voorbeeld kan worden verwezen naar de oproep die Watererfgoed Vlaanderen enkele maanden geleden samen met het Gemeentelijk Havenbedrijf Antwerpen deed om een aantal belangrijke historische havenvaartuigen te redden. Over de resultaten van die oproep tot overname verwachten we binnenkort concreet nieuws te kunnen brengen. De aangehaalde sloop van belangrijke Vlaamse overheidsvaartuigen zonder kans op redding heeft in onze achterban nodeloos kwaad bloed gezet en zal nog lang gespreksonderwerp blijven. Over de vele welgemeende Vlaamse inspanningen voor het varend erfgoed van de voorbije jaren is een schaduw geworpen. Watererfgoed Vlaanderen concludeert uit het voorval nogmaals dat het Vlaamse beleid rond de bescherming van het varend erfgoed onvoldoende efficiënt is en dat de decreetgeving dringend aan versterking toe is. Vlaanderen heeft absoluut iets goed te maken !

Terug naar top


... desondanks gunstig nieuws voor beschermde Williwaw en Outka

De Williwaw


De Outka
Vlaams minister Geert Bourgeois heeft de beheersprogramma’s goedgekeurd voor twee beschermde zeilboten: de Williwaw en de Outka. De ‘Williwaw’ is een stalen zeilboot, gebouwd in 1970 naar een ontwerp van Louis Van de Wiele en beschermd in 2008. De befaamde Vlaamse zeezeiler Willy de Roos realiseerde er in 1977 als eerste ter wereld de noordelijke omvaart mee: tussen de ijsplaten van Noord-Canada en de Noordpool, van de noordelijke poolzee naar Alaska. Het zeiljacht werd geschonken aan de stad Antwerpen en in bruikleen gegeven aan de vzw Sail Training Association Belgium. De doelstelling is om met het befaamde jacht opleidingen en cursussen te organiseren om zodoende de jeugd te laten kennismaken met de uitdagingen en vaardigheden van het echte zeezeilen. De boot is aan essentiële herstellingswerken toe, en kan daarvoor dankzij het beheersprogramma rekenen op een subsidie van 80 % van de Vlaamse overheid. Het kleinere houten zeiljacht ‘Outka’, gebouwd in 1963 en beschermd in 2010, is een voorbeeld van de naoorlogse evolutie in de botenbouw ten gevolge van een steeds populairder wordende zeilsport. Ze heeft haar ligplaats in het Mercatordok van Oostende en is een vaste waarde op het nautisch evenement ‘Oostende voor Anker’. Het degelijk onderhouden historisch zeiljacht heeft een aantal onvermijdelijke herstellingswerken nodig, die met het goedgekeurd beheersprogramma voor 40 % kunnen betoelaagd worden, aangezien het hier om een particuliere eigenaar gaat.

Terug naar top


Regionale landschappen Rivierenland en Kleine en Grote Nete erkend
Vlaams minister Geert Bourgeois, bevoegd voor Onroerend Erfgoed, heeft de werking van 3 nieuwe Regionale Landschappen erkend. Het gaat o.m. om 100.000 euro per jaar voor Regionaal Landschap Rivierenland en 130.000 euro voor Regionaal Landschap Kleine en Grote Nete. Het werkingsgebied van Regionaal Landschap Rivierenland is opgebouwd rond de benedenlopen van de rivieren Nete, Dijle, Zenne en Rupel. Het typische zoetwater-getijdenrivierenlandschap, met zijn valleien en interfluvia, vormt de ‘blauwe draad’ doorheen het landschap. Het werkingsgebied strekt zich uit over het grondgebied van 12 gemeenten: Berlaar, Bonheiden, Boom, Heist-op-den-Berg, Lier, Mechelen, Niel, Nijlen, Putte, Rumst, Sint-Katelijne-Waver en Willebroek (42.672 ha). Het werkingsgebied van het Regionaal Landschap Kleine en Grote Nete is gelegen ten oosten van de provincie Antwerpen en opgebouwd rond de bovenlopen van de Kleine en Grote Nete. Het typische, dichte netwerk van de beekvalleien met tussenliggende interfluvia en parallelle duinenruggen vormt de geomorfologische ruggengraat van het regionaal landschap. Het strekt zich uit over 17 gemeenten: Balen, Beerse, Dessel, Geel, Grobbendonk, Herentals, Herenthout, Kasterlee, Lille, Meerhout, Mol, Olen, Oud-Turnhout, Retie, Turnhout, Vorselaar en Vosselaar (83.793 ha). In totaal zijn 17 Regionale Landschappen door Onroerend Erfgoed erkend. Tot voor kort gebeurde deze erkenning enkel vanuit het beleidsveld Natuur. Vandaag gebeurt die erkenning ook door Onroerend Erfgoed, zodat waardevolle landschappen kunnen rekenen op een subsidie voor het uitvoeren van werken in het kader van algemene landschapszorg.

Terug naar top


Beheersplan voor landschap watermolen in Sint-Gertrudis-Pede
De Pedemolen in Sint-Gertrudis-Pede (Dilbeek) is de enige maalvaardige watermolen van het Pajottenland. Hij werd in 1975 beschermd als monument en landschap. Het landschap, bestaande uit natuurlijke en kunstmatige vijvers, diende tevens als waterreserve. Dankzij een extra landschapspremie, op 14 september toegekend door Vlaams minister Geert Bourgeois, kunnen hagen, wandelpaden, vijverbruggen, schuilhutten, rustbanken en ook de vijvers worden onderhouden. In het beheersplan zijn naast cultuur-historische, ook ecologische, recreatieve, educatieve, sociaal-economische en landschappelijke elementen uitgewerkt.

Terug naar top


Tomidi wint liefst vijf trofeeën tijdens Tall Ships Races 2011


De Tomidi uit 1985 (ex-Rucanor met schipper Staf Versluys) met thuishaven in de Royal Yacht Club Oostende haalde de grote prijzenpot binnen in de Tall Ships Races 2011, met maar liefst 5 trofeeën ! De Tall Ships Races startten in 1956 (met als deelnemer o.a. O/S Mercator onder leiding van kapt. Roger Ghys) met de eerste jaarlijkse editie van deze prestigieuze race (toen nog onder de naam Cutty Sark Races). Het opzet van organisator Sail Training International Ltd. is jonge mensen (ongeacht afkomst, sociale, culturele of religieuze achtergrond) de zee leren kennen, waarderen en er samen mee leren omgaan. Naast de echte zeekathedralen (drie- en viermasters) kunnen ook kleinere schepen deelnemen, wat de Tomidi sinds 2004 bijna onafgebroken doet. Minstens 50 % van de opvarenden dient een leeftijd te hebben tussen 15 en 25 jaar. Dit jaar had de Tomidi een hele resem nationaliteiten aan boord: Belgen, Ieren, Engelsen, een Shetlander, een Italiaan, Tsjechen, Noren, Zweden en een Nederlandse. Dit jaar vertrok de Tomidi op 24 juni uit Oostende richting Waterford (Ierland) waar op 2 juli een eerste bemanningswissel plaatsvond. Race 1 ging dan naar Greenock (Schotland) waarin de Tomidi “line honours” (eerste over de meet in reële tijd) behaalde. Na een nieuwe bemanningswissel op 11 juli ging de Cruise in Company (geen wedstrijd) door naar Lerwick (hoofdstad van de Shetlands), waarbij de Tomidi koos voor de route door het Caledonisch Kanaal (met o.a. Loch Ness). Vandaar ging het vanaf 23 juli verder met een nieuwe bemanning in Race 2 naar Stavanger (Noorwegen) waarin de Tomidi derde in gecorrigeerde tijd werd. Op 30 juli greep de voorlaatste bemanningswissel plaats en startte Race 3 richting Halmstad (Zweden), waarin de Tomidi opnieuw derde werd. Over de 3 wedstrijden samen tenslotte werd de Tomidi overwinnaar in haar klasse (moderne jachten met spinnakers) en last but not least het snelste vaartuig van alle schepen over alle series. Uiteindelijk voer het schip op 8 augustus via de Limfjorden (Denemarken) terug naar de thuishaven Oostende, waar moe maar voldaan werd afgemeerd op 14 augustus. In het najaar werkt de Tomidi een charterprogramma af met dagtochten en weekends naar o.a. Nederland, Frankrijk en het V.K. en vaart hij op 9 oktober nog de Tomidi Antwerp Race 2011.

Terug naar top


Douanemuseum heeft nieuwe stek in Noordstergebouw
Met de verhuis van de Gewestelijke Directie Antwerpen van de Administratie der Douane en Accijnzen naar het Noordster-gebouw heeft ook het Nationaal Museum van Douane en Accijnzen een nieuwe ruimte gekregen. De collectie van het museum bestaat uit meer dan 10.000 stukken. De nieuwe scenografie is opgebouwd rond de thema's 'Een job voor u!', 'Alles aangegeven', 'Halt Douane!' en 'Snel Verdiend?'. Het museum kan elke werkdag vrij worden bezocht van 9 tot 12 uur en van 13 tot 16 uur. Er zijn ook groepsrondleidingen mogelijk. Het museum is nu gevestigd aan de Ellermanstraat 21, 2060 Antwerpen, tel. +32 (0)3 229 22 42, e-mail douanemuseum@gmail.com.

Terug naar top


Conservatie Doelse Kogge is mogelijk


Het onderzoek van de Doelse Kogge ging officieel van start op 24 juni 2010. Het eerste tussentijds rapport met de methodologie voor zowel het archeologisch onderzoek als het natuurwetenschappelijke onderzoek volgde op 18 januari 2011. In antwoord op een schriftelijke vraag vernam Vlaams volksvertegenwoordiger Jos De Meyer van minister van onroerend erfgoed Geert Bourgeois dat sinds mei een tweede conservatierapport klaar is en dit bevat goed nieuws: een conservatie blijkt effectief mogelijk. De resultaten lieten ook toe om een behandelingstraject op te stellen dat rekening houdt met de specifieke toestand van het hout. Het scheepsarcheologische en natuurwetenschappelijke onderzoek zal worden verdergezet, aldus Bourgois. Ook het onderzoek naar de kwaliteit van het overige scheepshout gaat onverminderd voort. Een volgende rapportage over het Koggeproject zal tegen januari 2012 beschikbaar zijn. "Voor 2012 wordt er alvast 430.100 euro uitgetrokken voor de inrichting van het conservatielaboratorium, de producten die nodig zijn voor de ontzouting en impregnatie en de tijdelijke aanwerving van een gespecialiseerd conservator”, verklaarde minister Bourgeois. Meer informatie vind je in de nieuwe brochure 'Het mysterie van de Kogge', uitgegeven door Vlaams Instituut voor het Onroerend Erfgoed, die je kan bestellen via kogge@onroerenderfgoed.be.

Terug naar top


Restauratiepremie voor Antwerpse Handels- en Schippersbeurs
Na de rampzalige berichten in de algemene media en ook in Getijden over de verwaarlozing van de voormalige Handels- en Schippersbeurs, gelegen in de Twaalfmaandenstraat in Antwerpen, kende Vlaams minister Geert Bourgeois nu een premie van 757.000 euro toe voor de eerste restauratiefase. Deze restauratie is deel van een ruimer herbestemmingsproject waarbij de voormalige Handels- en Schippersbeurs wordt heringericht tot een luxehotel. De Handelsbeurs van Antwerpen dateert van 1872 en is een realisatie van architect Jozef Schadde. Het weelderige neogotische interieur, waarin hoogwaardig materiaalgebruik, prachtig uitgewerkt schrijnwerk, meubilair en diverse decoraties zijn opgevat als een Gesammtkunstwerk, is in onze regio een vrij uniek gegeven. Op het einde van de 19de eeuw werd de Handelsbeurs uitgebreid met de Wissel- en Fondsenbeurs. In de smalle, maar prachtig gebeeldhouwde natuurstenen gevel, werd het uitgesproken neogotische concept van de Handelsbeurs verder gezet. Vanaf 1932 stond dit bouwdeel ter beschikking van de Schippers, waaraan het tot op vandaag zijn naamgeving dankt. Gezien de omvang van de gebouwen en de aard van uit te voeren restauratiewerken gebeurt dit restauratieproject in fasen. In deze eerste fase worden de daken, koepels en de natuurstenen gevels met hun specifieke houten buitenschrijnwerk hersteld. Ook de natuurstenen elementen in het interieur worden aangepakt. In een tweede fase zullen dan de vloeren, het binnenschrijnwerk, de wandschilderingen en de monumentale schouwen worden gerestaureerd.

Terug naar top


Herontwikkeling Antwerps waterfront neemt concrete vorm aan


In de loop van september werden verschillende ontwerpen voor de herontwikkeling van het Antwerpse waterfront bekendgemaakt. Op 4 september werd een schetsontwerp voor het nieuwe Droogdokkenpark voorgesteld. Het kan met bijhorende presentaties worden bekeken op www.onzekaaien.be. Langs de Schelde komt een groene zone met uitkijkpunt. De droogdokken worden behouden. Tussenin komt een recreatiezone, met hergebruik van hangars die elders op de Scheldekaaien zullen verdwijnen (overdekte polyvalente ruimte voor evenementen of parkeerplaats voor fietsen of wagens). Aan het grote dok (dok 1) komt een drijvend zwembad of eventueel een vaste ligplaats van een opmerkelijk schip, als baken bij de toegang tot het Droogdokkeneiland vanuit de binnenstad. De werkhuizen van het Havenbedrijf op de AWN-site worden behouden en doen dienst als cultuur(historisch) platform. Zowel maritiem erfgoed als hedendaagse kunst en culturele evenementen kunnen hier een plek krijgen. De droogdokken 4, 5 en 6 zouden worden gerestaureerd, met plaats voor tijdelijke haven-, cultuur- of kunstinterventies in de ruimtelijke context van de bestaande Droogdokken. De droogdokken 8, 9 en 10 worden in gebruik gehouden voor het bouwen, herstellen en tentoonstellen van schepen. Bij een eerste blik lijkt het schetsontwerp mooi tegemoet te komen aan de brede wens om in dit gebied een maritieme site met actieve erfgoedwerf in het leven te roepen. Over de concrete uitwerking zou overleg met deskundigen uit de watererfgoedwereld nuttig zijn. Op onze documentenpagina is een interessante historische studie over de Antwerpse droogdokken beschikbaar. Ze werd geschreven door Cécile Rousselot in het raam van een stage bij AG Stadsplanning in november 2009 onder de leiding van Maarten Dieryck. Het grafisch ontwerp en de synthetiserende kaarten werden gemaakt door Young Graphic Designer. Op 8 september werden de plannen voor de heraanleg van de Antwerpse Scheldekaaien ter hoogte van Sint-Andries en Zuid voorgesteld. Op 18 september ten slotte werd het wedstrijdontwerp voor de ontwikkeling van de wijk Nieuw Zuid langs de Schelde bekendgemaakt. In de volgende editie van Getijden komen we op deze laatste twee plannen terug. In ons nieuw boek over de Zuiderdokken argumenteerden we in alle geval voor het behoud ter plekke van de nog resterende Scheldehangars.

Terug naar top


Recente foto's van Congoboot Charlesville in Rostock
Dankzij actievoerder Daniel Rom ontvingen we een set recente foto's van de laatste Antwerpse Congoboot, de Charlesville, die nu als jeugdherberg wordt geëxploiteerd in het Duitse Rostock. De foto's werden op 5 augustus jl. genomen door Ronald Aker, een vrijwilliger van de Nederlandse Stichting Cultureel Erfgoed die mee de museale exploitatie verzorgt van het ss Rotterdam. De foto's staan online op onze dossierpagina over de Charlesville. Overigens kan op onze mediapagina het unieke familiefilmpje van het vertrek van de Charlesville uit Antwerpen aan het eind van de jaren zestig worden bekeken. Door een technisch probleem kon het eerder niet worden geopend, waarvoor onze excuses. Nog i.v.m. de Charlesville valt te wijzen op de interessante site www.congoforum.be. Daar valt te lezen: “Er gingen al stemmen op om de Charlesville terug naar Antwerpen te halen. Tot op heden tevergeefs, omdat de stad Antwerpen er blijkbaar geen financiële middelen kan of wil voor vrijmaken. Een geweldige gemiste kans natuurlijk. Hopelijk komt hier nog verandering in, gelet op de grote betekenis van de legendarische Congoboten”.

Terug naar top


Grafsteen van marineschilder Louis Royon bedreigd
Marineschilder Louis Royon (1882-1968) ligt begraven op het kleine kerkhof van Waulsort. Naar verluidt wordt zijn graf(steen) door de gemeente in 2012 verwijderd. Weet iemand of hij afstammelingen heeft en of er iets kan worden gedaan om de verwijdering te vermijden ? Reacties graag naar sbdspuikom@yahoo.com.

Terug naar top


Fotowedstrijd Wiki Loves Monuments
Wiki Loves Monuments is een actie georganiseerd door Wikipedia-enthousiastelingen met de bedoeling om foto's te verzamelen van Belgische erfgoedmonumenten. De wedstrijd loopt in september. Iedereen kan foto's van monumenten uit de buurt online plaatsen. Ze worden nagekeken door een jury met onder andere persfotograaf Michiel Hendryckx (De Standaard, Eén). De makers van de winnende foto's krijgen een prijs (hoofdprijs is een iPad, in totaal zijn er voor 1.000 euro prijzen) én erkenning tijdens de prijsuitreiking in Brussel waarop alle deelnemers worden uitgenodigd. Je vindt meer informatie op www.wikilovesmonuments.be of via de Twitteraccount wikimonumentsBE.

Terug naar top


Oproep tot deelname aan Interreg-project 'ICT and intelligent waterways'
Er wordt een Vlaamse partner gezocht voor deelname aan een internationale samenwerking binnen INTERREG IVB rond 'ICT and intelligent waterways'. Het werkgebied is NWE (Fr, UK, Ir, Bel, Lux, Nl en D). De indiendatum is 7 oktober. Niverlan, een publieke ICT-organisatie, heeft innovatieve ICT-toepassingen voor breedband-toegang en mobiele diensten voor toeristen langs een kanaal in Bourgogne op haar actief en zoekt partners. Reacties via debaisieux@ytes.eu.

Terug naar top


Oproep tot kandidaten voor de Europa Nostra Awards 2012
Tot 1 oktober 2011 kunnen kandidaturen worden ingediend voor de Europa Nostra Awards 2012. Deze prijzen worden toegekend aan de beste Europese projecten rond cultureel erfgoed. Elk jaar worden tot zes prijzen van 10.000 euro toegekend aan voorbeeldprojecten rond behoud, onderzoek, dienstverlening door particulieren of organisaties en onderwijs, opleiding en bewustmaking. Contact via eb@europanostra.org.

Terug naar top


Antwerpse reuzenbolders veroveren de stad
Gazet van Antwerpen lanceerde een leuke Bolderparade, een tentoonstelling van reusachtige bolders doorheen de stad. Kunstenaar Jef Van Campen beschilderde unieke kunstbolders en de Gazet gaf een boldermagazine uit, waarin schepen Marc Van Peel tien redenen opgeeft om van de haven te houden (waarbij het maritiem erfgoed uiteraard niet ontbreekt). Op 18 september is er een startfeest met boldervertellingen door BV's, op 9 oktober is er een volksfeest waar 50 teams van 5 personen een bolder kunnen beschilderen en er is ook een bolderrally door de stad. De haven van Antwerpen telt exact 6.837 bolders en dat over een kaailengte van 156 kilometer.

Terug naar top


Havendag in Lillo op 24 september
Zaterdag 24 september a.s. vormt Lillo-Fort het mooie en toepasselijke decor voor de Havendag, een initiatief van Scaldis Yacht Club Lillo. Alle activiteiten concentreren zich in de loods aan de haven in Lillo. Van 10u00 tot 16u00 kan iedereen er doorlopend proeven en meegenieten van de nautische sfeer in en om deze locatie. Als standhouders zijn aangekondigd: Watererfgoed Vlaanderen (met onze nieuwe Zuiderdokkenmaquette), Uitgeverij Pandora, De Steenschuit, Red Star Line, STAB, Ruimschoots, Scheepsmodellenclub Antwerpen, Save Askoy II, De Vrienden van het Nationaal Scheepvaartmuseum, de Scheldeschilders, New Belgica, de Zeescouts, Mission To Seafarers, Charter Fly and Sail/Day By Day, RC mini zeilboten uit Nederland en Groot-Brittanië, SRNA en het Scheepvaartmuseum Baasrode. Daarnaast zijn ook een 15-tal particuliere standhouders van de partij. Zij zullen hun nautisch materiaal en boeken uitstallen en aan de man brengen in verschillende kraampjes, en tevens workshops organiseren. De organisatoren van de Havendag kunnen verder ook rekenen op de medewerking van Het Landshuis, het Poldermuseum, Flandria, Festina Lente, de fanfare van Lillo en het Douanemuseum. In Het Landhuis loopt een tentoonstelling met werken van marineschilder Bob De Bruycker. In het clubhuis van Scaldis Yacht Club worden scheepsmodellen getoond die in de vorige eeuw op de Schelde hebben gevaren. Een bezoek aan Doel met de overzetdienst is eveneens mogelijk. Particulieren die als standhouder wensen deel te nemen aan de Havendag in Lillo, kunnen zich hiervoor nog inschrijven via paularthurmarie@gmail.com of +32 (0)475 804 488.

Terug naar top


OdeGand en Gent Festival: muziek rond historische waterlopen in en rond Gent
Met OdeGand knalde Gent Festival op 17 september het culturele seizoen op gang. Een ode aan Gent met zijn prachtige gevels, sprookjesachtige kanalen en tal van gezellige plekjes. Zoals elk jaar stond muziek op en langs het water op het menu en kon je van het ene concert naar het andere varen. Op 25 september is er nog een muzikale fietstocht door de pittoreske Leiestreek, met o.m. een bezoek aan het Museum van Deinze en de Leiestreek en Astene Sas.

Terug naar top


Provinciale landschapsdag 'De Oude Schelde en omgeving' op 27 september
Op dinsdag 27 september organiseert de provincie Antwerpen haar tweede provinciale landschapsdag. Hij vindt plaats in Bornem en heeft als centraal thema ‘De Oude Schelde en omgeving’. De dag biedt de deelnemers een gevarieerde kijk op componenten die het landschap nu vorm geven of die duiding geven over de landschapsbiografie van het focusgebied, van archeologie en geomorfologie over menselijke geografie en toponiemen tot ecologische relaties. De Oude Schelde in Bornem spreekt tot de verbeelding: een ongerept groen rivierlandschap, ontstaan door de evolutie van rivieren, waarin prachtige kastelen een rijk verleden verraden. De dag biedt een paleolandschappelijke, historische, ecologische en hedendaagse landschapsanalyse. Op de landschapsdag is iedereen welkom die op regionale schaal betrokken kan zijn bij landschapszorg: gemeenten en gemeentelijke samenwerkingsverbanden, regionale landschappen, bosgroepen, erfgoedcellen, heemkundige kringen, natuurverenigingen, landschapsverenigingen, Vlaamse overheden… Deelname is gratis. Details staan hier.

Terug naar top


Studiedag 'Natuur, water en ondernemen: kwelling of uitdaging?' op 21 oktober
Bij het uitvoeren van bouw- en infrastructuurprojecten kan men niet meer rond natuur en water heen. De toepassing van de natuur- en watertoets dwingt de projectontwikkelaar er in vele gevallen toe rekening te houden met de aanwezigheid van waardevolle natuurelementen op een terrein of het effect van een ingreep op toekomstige overstromingsrisico’s. Tot vandaag wordt het bestaande juridische kader inzake natuurbehoud en integraal waterbeleid echter vooral als een kwelling aanzien. Bepaalde projecten sneuvelen of lopen ernstige vertragingen op. Nochtans biedt dit regelgevend kader ook de mogelijkheid om op een flexibele manier om te gaan met aspecten van integraal waterbeleid en natuurbehoud bij ruimtelijke projectontwikkeling. Een proactieve benadering van natuur en water kan tot verrassende ‘win-win’-situaties leiden. Tijdens een juridische studiedag van Studipolis aan de Universiteit Gent op 21 oktober worden de grenzen van deze flexibiliteit nader verkend. Meer info op www.studipolis.be.

Terug naar top


Verrassend Maritiem Nieuwpoort van 21 tot 23 oktober
Op 21, 22 en 23 oktober is Nieuwpoort voor de achtste maal meer dan ooit het Europees centrum van de watersport. De ideale plaats om nieuw en tweedehands te kopen of als professionneel of particulier te verkopen, maar ook om zich te informeren over alles wat boten en watersport betreft: toebehoren, diensten, scholing, duikgerief, ski, wavekart, kite-surf en binnenvaart. Cap°Okaz is niet alleen een occasiebeurs. Sinds 2009 is er op de Nieuwpoort International Boat Show een prachtig aanbod van nieuwe jachten in samenwerking met de grootste en belangrijkste merken in Europa. Het is ook een feest voor het einde van het seizoen dat alle watersportliefhebbers willen delen met het grote publiek. Verrassend Maritiem Nieuwpoort nodigt je ook uit voor een uitzonderlijke oesterbeurs in de Vismijn. Verder zijn er o.m. een gratis overtocht met sloepen en een bezoek aan traditionele schepen.

Terug naar top


Studiedag over milieustatuut van Belgische havens in Oostende op 25 oktober
Op dinsdag 25 oktober organiseert de dienst Marien Milieu van de Federale Overheidsdienst Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu een workshop rond de 'Impact van havens op het mariene milieu'. Deze workshop biedt de dienst Marien Milieu, de andere bij havenactiviteiten betrokken administraties en de havensector de mogelijkheid om enerzijds kennis te nemen van de impact van havenactiviteiten op het mariene milieu en om anderzijds informatie uit te wisselen over enkele initiatieven die federale instellingen, het Vlaams Gewest en de privésector al genomen hebben teneinde deze impact te beperken. In derde instantie hoopt de dienst Marien Milieu via deze workshop zijn samenwerking met de stakeholders en de voor de materie bevoegde administratieste kunnen versterken. Dit overleg is immers belangrijk om de doelstellingen van de EU-milieuregelgeving (voornamelijk de Habitat- en Vogelrichtlijn, de Kaderrichtlijn Mariene Strategie en de Kaderrichtlijn Water - althans voor wat de kustwateren betreft) te kunnen halen en de OSPAR-verplichtingen te kunnen nakomen. Eén van de sprekers is de voorzitter van Watererfgoed Vlaanderen. Deelname aan de workshop is gratis, maar inschrijven is verplicht. Het aantal plaatsen is beperkt. Graag registreren vóór 30 september 2011. Contact via marien.milieu.marin@environment.belgium.be.

Terug naar top


Cursus maritieme archeologie in CC Schoten op 8 en 15 november
Maritieme archeologie is een nog vrij jonge (sub)discipline binnen de archeologie, en het is pas sinds de jongste jaren dat er vanuit de Vlaamse overheid op een structurele manier aandacht aan geschonken wordt. Toch heeft de maritieme archeologie een rijke voorgeschiedenis die teruggaat tot in de Oudheid. Helaas blijft deze wetenschap en ook vele van de scheepswrakken onzichtbaar voor het grote publiek. Vondsten liggen nog onder de grond of op de bodem van de zee en zijn enkel toegankelijk voor duikers die in onze donkere wateren de weg kunnen vinden naar de scheepswrakken. Maritiem archeoloog Jeroen Vermeersch ‒ tevens adviseur van Watererfgoed Vlaanderen ‒ legt onder meer uit wat deze scheepswrakken ons kunnen vertellen over ons verleden, wat hun rol was in de geschiedenis; hoe de wrakken worden opgegraven en onderzocht, en wat de verbanden zijn tussen Shakespeare en de HMS Sea Venture en tussen Rubens en de Batavia. Aansluitend is er een excursie naar Lelystad (Flevoland), de drooggelegde zeebodem van de Zuiderzee die, met zijn meer dan 450 scheepswrakken, het grootste scheepskerkhof ter wereld vormt. Meer info vind je hier.

Terug naar top


Gevarieerd educatief programma over de Belgica beschikbaar
De Steenschuit en The New Belgica werkten een gevarieerd educatief programma uit dat jong en oud toelaat het unieke avontuur van het Zuidpoolschip de Belgica te beleven. Mogelijk zijn een verteltheater door Henk Mesuere (dat overigens erg werd gesmaakt tijdens Lillo Waterdorp op 10 juli), het schoolprogramma 'Belgica for Kids', workshops op school, Antarctica voor kleuters, de Belgica op maat van doelgroepen, een reizende tentoonstelling en een lezing over 'De helden van de Belgica' door Eddy Stuer, projectleider van The New Belgica-werf. Meer info via eddy.stuer@newbelgica.org of +32 (0)476 86 12 00. Op 23 september 2011 wordt in Boom de nieuwe Belgicawerf ingehuldigd door o.m. Vlaams Minister-President Kris Peeters.

Terug naar top


Nieuwe Vlaamse Erfgoedorganisatie zoekt naam
Het Forum voor Erfgoedverenigingen, Open Monumentendag Vlaanderen en Erfgoed Vlaanderen werken samen aan de oprichting van één grote nieuwe organisatie, die op termijn dé middenveldorganisatie in het Vlaamse erfgoedlandschap wil worden. Zo krijgen de erfgoedzorgers professionelere bijstand, vrijwilligers meer armslag, ons erfgoed een stem en een gezicht, en wordt het publiek aangezet om dat erfgoed meer te beleven en te steunen. Voor die nieuwe organisatie zoekt men nu een sterke naam, aantrekkelijk en fris, die beweging en actie uitstraalt en zegt waarvoor de organisatie staat. Kortom een naam die een nieuwe dynamiek geeft aan de zorg voor ons erfgoed. Heb je zelf een suggestie? Stuur ze vóór 10 oktober door via www.eennaamvoorerfgoed.be en maak kans op een weekendje erfgoed in Limburg. Alle voorstellen zijn welkom!

Terug naar top


West-Vlaamse toelage voor eindwerken over industriële geschiedenis en toerisme
De Provincie West-Vlaanderen kent toelagen toe voor eindwerken van studenten over West-Vlaamse thema's, waaronder de geschiedenis van kust, visserij, kanalen, polderlandschappen en dijken en ook toerisme. Het reglement en verdere informatie zijn te vinden op www.west-vlaanderen.be. Meer info via conny.vanhooren@west-vlaanderen.be.

Terug naar top


Neem eens een kijkje in de maritieme beeldbank van de Collectie Antwerpen
We nodigen alle liefhebbers (en onderzoekers) graag uit om eens een kijkje te nemen in de mooie maritieme beeldbank van de Antwerpse musea, met honderden unieke beelden van schilderijen, tekeningen, sculpturen, scheepsmodellen, havenkranen, enz. Na registratie kan je een afdruk bestellen in de webwinkel.

Terug naar top


Schitterende lezing van prof. Piet Lombaerde over Bonaparte- en Willemdokken
Tijdens de academische zitting van het Rijn- en Binnenvaartmuseum op 2 september 2011 verzorgde prof. dr. Piet Lombaerde een prachtige lezing over de geschiedenis van de Antwerpse Bonaparte- en Willemdokken. Voor een volgepakte aula van het Havenhuis en in aanwezigheid van o.m. havenschepen Marc Van Peel en verschillende bestuurders en leden van Watererfgoed Vlaanderen schetste hij de merkwaardige bouwtechnische evolutie van de oudste nog bestaande havendokken van Antwerpen. Prof. Lombaerde toonde heel wat onuitgegeven kaartmateriaal uit Belgische en Franse archieven. De samenvatting van de uiteenzetting staat op de documentenpagina van onze website. Tijdens zijn inleiding sprak dr. Roland Van Cleempoel, voorzitter van het Rijn- en Binnenvaartmuseum, zijn steun uit voor de creatie van een maritieme site langs de oude droogdokken. Hij verwees hierbij naar eerdere standpunten van schepen Philip Heylen en naar de indruk die bij velen bestaat dat de ene havenverdieping in het Museum aan de Stroom in feite niet volstaat om heel onze watererfgoedrijkdom te tonen.

Terug naar top


Watererfgoed in recente tijdschriftnummers
In Land in zicht, het tijdschrift van de Koninklijke Vereniging voor Natuur- en Stedenschoon (nr. 2011(80)/3) staat een interessant artikel van Yvan Verbraeck over het lopende project voor de bouw van een Baasroodse palingbotter. In het glossy Bouwen aan Monumenten (nr. 3-4) staat een mooie bijdrage over het komende Red Star Line-museum in Antwerpen. Het watersport- en recreatietijdschrift Boot Magazine (september - oktober) geeft o.m. aandacht aan de geschiedenis van de Mercator Marina in Oostende. In Forum-Contact van het Forum voor Erfgoedverenigingen beschrijft Philippe Perneel van Archonaut in Brugge het potentieel en de problemen rond het beheer van houten boten.

Terug naar top


Watererfgoedkalender september-oktober 2011

Terug naar top


Inschrijven en uitschrijven
Klik hier als je Getijden niet rechtstreeks ontving maar vanaf nu een kosteloos abonnement wil.

Terug naar top


Watererfgoed Vlaanderen verenigt en verdedigt al het nat en droog watererfgoed in Vlaanderen (meer dan 80 organisaties actief rond historische schepen, scheepvaart- en havenmusea, watermonumenten, watertradities, -kunst en -cultuur, toeristische en commerciële dienstverleners i.v.m. watererfgoed, experten, onderzoekers en liefhebbers). De koepel ijvert voor het behoud en de valorisatie van alle watererfgoed in Vlaanderen, voor de versterking van het waterbewustzijn van de Vlaming en voor de internationale uitstraling van Vlaanderen als baken van scheepvaart-, haven- en watercultuur.
vzw Watererfgoed Vlaanderen, Scheepswerven Baasrode, St.-Ursmarusstraat 141, 9200 Baasrode,
www.watererfgoed.be, secr@watererfgoed.be, tel. +32 (0)3 216 92 26 en fax +32 (0)3 216 93 35