Nieuwsbrief van Watererfgoed Vlaanderen - nummer 19 - mei-juni 2011


Nieuws over Watererfgoed Vlaanderen
Ander Vlaams watererfgoednieuws
Watererfgoedkalender juni 2011
Inschrijven en uitschrijven

Nieuws over Watererfgoed Vlaanderen

Watererfgoedgesprek met Philip Heylen
De voor de hand liggende partner voor ons maandelijkse watererfgoedgesprek is Antwerps cultuurschepen Philip Heylen. Na een jarenlange voorbereiding mocht hij vorige maand eindelijk het nieuwe Museum aan de Stroom openen, waarin onder andere de geschiedenis van de Antwerpse wereldhaven wordt geëvoceerd. Lees over Philips watererfgoedpassie en vooral over zijn verdere plannen voor Antwerpen op de homepage van de website.

Terug naar top


Lillo Waterdorp: Vlaanderens meest relaxte havenfeestje op zondag 10 juli 2011


Op zondag 10 juli 2011 organiseert Watererfgoed Vlaanderen een bijzonder havenfeestje in het historische Scheldefort Lillo. Lillo Waterdorp wordt gecombineerd met Lillo Boekendorp, een grote tweedehandsboekenbeurs in open lucht die duizenden bezoekers trekt in een heerlijke relaxte atmosfeer midden het groen en vlakbij de Schelde. Tijdens Lillo Waterdorp presenteren watererfgoedverenigingen en -organisaties zich aan een groot publiek, verspreiden ze informatie, boeken, gadgets en producten en werven ze nieuwe leden of steunverleners. Er is een gegidste erfgoedwandel- en vaartocht, en in het Tolhuisje komt een eenmalige tentoonstelling over het verleden van de belangrijke douanepost van Lillo (met vervaarlijke douaniers in historische klederdracht). Voor wie Lillo niet kent: het is een historisch Scheldefort uit de 16de eeuw tussen Antwerpen en Nederland met daarin het kleinste en groenste dorpje van Vlaanderen (25 inwoners !) en een schattig tijhaventje, vlak aan de drukke Schelde en midden de Antwerpse wereldhaven, en vol erfgoed, gebouwd door Napoleon en andere Scheldeliefhebbers... een oase van natuur en cultuur ! Meer informatie over het programma en over deelnamemogelijkheden staat in een extra nummer van Getijden dat je hier kan nalezen.

Terug naar top


Alle zeilen bij voor heropening Antwerpse Zuiderdokken






Sedert geruime tijd bepleit Watererfgoed Vlaanderen de heropening van de historische Zuiderdokken in Antwerpen, die in 1968 werden gedempt. In het Antwerps Watererfgoedmanifest 2009 werd deze vraag gesteund door ca. 30 erfgoed- en havenorganisaties. Sinds kort is de argumentatie pro heropening ook onderschreven door Open Zuid Open, een nieuwe bewonersgroepering die in de voetsporen treedt van eerdere wijkorganisaties. De voorbije week haalde de vraag om heropening ruim de media. Op 26 mei lichtte Eric Van Hooydonk de standpunten van Watererfgoed Vlaanderen toe voor een meeting van ruim 100 wijkbewoners in het Museum van Hedendaagse Kunst Antwerpen. Op 29 mei deed hij dat over tijdens een officieel inspraakmoment waar 150 geïnteresseerden op afkwamen en waar Ludo Van Campenhout en Chris Anseeuw namens het stads- resp. het districtsbestuur bevestigden dat nog niets beslist is en dat het stadsbestuur de dialoog wil aangaan. De heropening - al bij al een beperkt project - is een fantastische opportuniteit voor de hele stad en biedt extra kansen voor watererfgoedbeleving op Vlaams niveau (waaronder passantenplaatsen voor varend erfgoed). De kosten moeten uiteraard worden verdeeld over verschillende overheden, inbegrepen de federale en de Vlaamse overheid. Een met talrijke beelden geïllustreerde argumentatie vind je in onze standpuntenrubriek. Watererfgoed Vlaanderen roept iedereen op om Open Zuid Open in zijn actie te helpen. Het is voor de heropening nu of nooit. Wie het project wil steunen, kan een mailtje sturen aan francisgruwez@openzuidopen.be. Je naam komt dan onder de petitie voor de heropening van de dokken. Dank bij voorbaat voor je zeer gewaardeerde medewerking !

Terug naar top


Valorisatie middeleeuwse Lieve dichterbij na geslaagde studiedag














De studiedag over het middeleeuwse Lievekanaal tussen Gent en Damme, die werd georganiseerd door lokale heemkundeverenigingen en door Watererfgoed Vlaanderen werd gesteund, was een succes. Met 110 deelnemers barstte het zaaltje uit zijn voegen. Na uiteenzettingen over de erfgoedwaarden, het internationale belang van het historische kanaal en de komende Wereldkanalenconferentie te Groningen legden beleidsmakers belangwekkende verklaringen af, die we hieronder samenvatten.
Nick Mouton, schepen van Lovendegem, stelde vast dat de valorisatie van De Lieve noch bij Toerisme Meetjesland, noch bij de Erfgoedcel Meetjesland een aandachtspunt is en dat er meer kan gebeuren. Hij deelde mee dat er op de originele loop van de Lieve maaiboten komen voor onderhoudswerken, zodat er terug een vorm van scheepvaart zal zijn.
Karlijn Deene, raadgeefster van Minister Geert Bourgeois, benadrukte dat een goed beheer belangrijker is dan een juridisch beschermingsstatuut en dat de eigenaars van De Lieve meer actie kunnen ondernemen. Buiten het Gentse stadscentrum moeten de erfgoedwaarden van De Lieve nog verder worden uitgespeeld. Wat de onbeschermde en bedreigde delen in West-Vlaanderen betreft stelde zij dat een eventuele bescherming als monument of landschap door de Vlaamse Overheid kan worden herbekeken indien er nieuwe elementen worden aangebracht. De eventuele aanduiding van een ankerplaats rond Damme is afhankelijk van te nemen beslissing over de verbreding van het Schipdonkkanaal. Ten slotte deelde Karlijn Deene mee dat vanaf 2012 zal worden overgegaan tot een volledige inventarisatie van alle gebouwen met erfgoedwaarde in de Stad Gent, wat vanaf 2014 tot een beschermingscampagne zal leiden.
Dams cultuurschepen Joachim Coens verklaarde zich akkoord met het voorstel om voor De Lieve een valorisatieplan op te stellen, waarin wordt uitgeklaard wat ten dienste van een breder publiek met de waterloop kan worden gedaan in het raam van cultuur, geschiedenis, natuur, recreatie, toerisme enz., en dat dit belangrijker is dan de juridische bescherming. Hij stelde dat de reconstructie van de Slekkeput in Damme nodig is en dat de kazemat allicht beter kan worden gerestaureerd of geduid. Het deel van De Lieve tussen Moerkerke en Damme is inderdaad bedreigd en vergt actie.
Gents schepen van stadsontwikkeling Tom Balthazar erkende dat De Lieve voor Gent heel belangrijk is, maar meent dat dit belang vandaag vooral ligt in de natuurwaarden. Varen op De Lieve is voor hem geen objectief. Het beleid van de Stad Gent i.v.m. De Lieve is gericht op de sanering van het waterloop en de beëindiging van de lozingen, de valorisatie van de natuurwaarden, ook recreatief, de bestrijding van sluikstorten en zwerfvuil en de cultuurhistorische actie i.s.m. de verenigingen.
Bij een rondvraag in de zaal deelde Rudy Van der Ween van het Gentse stadsbestuur mee dat wordt gewerkt aan een ontsluiting van De Lieve naar de Brugse Vaart. Peter Nijhof van de Nederlandse Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed stelde een bestendige samenwerking met Watererfgoed Vlaanderen voor, wat ons betreft uiteraard een prachtig idee. Een andere deelnemer opperde verder onderzoek naar de oorspronkelijke loop van De Lieve richting Aardenburg. Ten slotte werd gewezen op de rol van het Spaarbekken van Kluizen in de verbetering van de waterkwaliteit en op problemen i.v.m. de woonkwaliteit nabij de Duivelsput.
In zijn slottoespraak wees Christophe Peeters, voorzitter van het Gentse Havenbedrijf, op het grote historische belang van De Lieve als voormalige verbinding tussen de haven en de zee en op het titanenwerk dat de aanleg in de dertiende eeuw moet hebben gevergd, en ondersteunde hij alle acties om het verhaal van De Lieve uit te dragen en de potenties van de waterloop uit te spelen.
Watererfgoed Vlaanderen concludeert uit de studiedag dat een valorisatieplan voor De Lieve hoogst wenselijk is en zal met het oog daarop verdere besprekingen voeren met de organiserende verenigingen en de bevoegde overheden. Doorheen het evenement was er ten andere grote interesse voor het idee om een replica van een Lieveschuit te bouwen. Onze 
dossierpagina over De Lieve is ondertussen aangevuld en op de mediapagina lees je een volledige pagina over de studiedag uit de scheepvaartkrant De Lloyd Gent.

Terug naar top


Twee nieuwe leden uit het Gentse: GOCA vzw en De Wondelgemse Wandelvogels




Naast nieuwe particuliere leden verwelkomde Watererfgoed Vlaanderen twee nieuwe lidorganisaties uit het Gentse. Het Gents OpleidingsCentrum voor Ambachten (GOCA) organiseert ambachtelijke opleidingen die de tewerkstelling in de socio-culturele en economische sectoren moeten faciliteren. Het centrum is gegroeid uit de vzw Loods 13 en heeft o.m. een afdeling scheepstimmerij. In 2010 startte GOCA met de restauratie van de "Shielmartin", een Ierse yawl met bouwjaar 1953. Het is de bedoeling om de Shielmartin op 30 september 2014 terug te water te laten, exact 60 jaar na haar doop en maidentrip. De Wondelgemse Wandelvogels is een wandelgroep gegroeid uit een reeks oefenwandelingen voor een tocht van Wondelgem naar Damme in 1967. In 1970 was Jozef van de Veire, bezieler van de groep, medestichter van de VWB Vlaamse Wandelaarsbond. Vanaf oktober tot maart krijgen de stappers de gelegenheid zich in te lopen voor de jaarlijkse Dammetocht (de zaterdag het dichtst bij 21 maart). De Wondelgemse Wandelvogels organiseerden mee de succesrijke studiedag over de herwaardering van De Lieve (zie hierboven).

Terug naar top


Havenerfgoed in nieuw boek Cultuur en/in de stad
Onder leiding van Christian Leysen, Sven Gatz en Sas van Rouveroij verscheen in de reeks "Stadslucht maakt vrij" een nieuw boek met als titel Cultuur en/in de stad. Het boek bevat korte opstellen over de band tussen stedelijk beleid en cultuur, waaronder een tekstje van Watererfgoed Vlaanderen-voorzitter Eric Van Hooydonk over "Havenstadscultuur als bindmiddel tussen haven, stad en maatschappij". Havensteden zijn anders dan gewone steden. Havencultuur en in het bijzonder havenerfgoed zijn instrumenten om de identiteit van deze steden te affirmeren en positief uit te buiten. Het boek is uitgegeven bij VUBPress.

Terug naar top


Watererfgoed op mijnenjacht met historische Bernisse (ex-Spa)


Op uitnodiging van de Nederlandse stichting Paradijsvogel, die de AMS 60 Bernisse (ex-Spa) beheert, maakte het bestuur van Watererfgoed Vlaanderen op 26 mei met een twintigtal genodigden een zeetocht van de marinebasis te Zeebrugge naar de haven van Oostende, waar deze Belgische houten kustmijnenveger deelnam aan Oostende voor Anker, het grootste Vlaamse watererfgoedfeest. Tijdens een behoorlijk ruige tocht bewees het in 1953 op de Boelwerf in Temse gebouwde schip met brio zijn zeewaardigheid. Het schip wordt prachtig geconserveerd en door de stichting op bijzonder dynamische manier uitgebaat. Een tocht met deze topper van het Vlaams varend erfgoed is ten zeerste aan te bevelen. Je krijgt niet alleen absolute fun maar ook een indrukwekkende demonstratie van performant varend erfgoed-beheer. De meerwaarde van het varend exploiteren van historische schepen wordt nog maar eens aangetoond.

Terug naar top


Bezoek aan onderzoekslabo Doelse Kogge

Eric Van Hooydonk en Jeroen Vermeersch (foto Jan Van der Perre)
Gazet van Antwerpen-redacteur Paul Verbraeken en Watererfgoed Vlaanderen-voorzitter Eric Van Hooydonk werden op 22 maart uitgenodigd voor een bezoek aan het Waterbouwkundig Laboratorium te Borgerhout, waar de restanten van dit unieke middeleeuwse vrachtschip minutieus en met de meest geavanceerde technologie worden onderzocht. Het team, met o.a. projectleider Tom Lenaerts en maritiem archeoloog Jeroen Vermeersch, tracht stap voor stap de geschiedenis van het schip te doorgronden en zal binnenkort een tussentijds wetenschappelijk rapport publiceren. Een blik van dichtbij op één enkele huidplank reveleert een massa aan details, inbegrepen perfect intact breeuwsel uit de veertiende eeuw (!). Over het lot van de Doelse Kogge na afloop van het onderzoek is nog geen beslissing genomen. Voor Watererfgoed Vlaanderen is het nu al duidelijk dat dergelijk internationaal topstuk museaal moet worden geëxploiteerd. Het paginagroot artikel uit Gazet van Antwerpen kan worden nagelezen op onze mediapagina.

Terug naar top


Ander watererfgoednieuws

Hulde aan Mark Fierlafijn (1942 - 2011)

Mark Fierlafijn (rechts) aan boord van de beschermde garnalenvisser Crangon
Op 10 mei 2011 overleed Mark Fierlafijn. Hij was o.m. directeur bij de Afdeling Monumenten en Landschappen van de Vlaamse Gemeenschap, lid van de Raad voor het Behoud van het Roerend Cultureel Erfgoed, voorzitter van de Erfgoedraad van de Gemeente Schoten en ondervoorzitter van de Afdeling Varend Erfgoed van de Koninklijke Commissie voor Monumenten en Landschappen. Mark was de allereerste voorzitter van de Afdeling Varend Erfgoed en heeft met veel toewijding en grote bekwaamheid de aanzet gegeven voor het behoud van het varend erfgoed in Vlaanderen. Het bestuur van Watererfgoed Vlaanderen brengt hulde aan Mark en biedt de familie zijn oprechte deelneming aan.

Terug naar top


Aarschotse 's Hertogenmolens kandidaat voor Europese erfgoedprijs
De Aarschotse 's Hertogenmolens zijn opgenomen bij de 27 laureaten voor de prestigieuze 2011 European Union Prize for Cultural Heritage / Europa Nostra Award. Alle kandidaten staan op de website van Europa Nostra. De winnaars worden later bekendgemaakt tijdens een ceremonie in Amsterdam.

Terug naar top


Antwerps wereldhavenverhaal in gloednieuw Museum aan de Stroom


Met talrijke feestelijkheden en in aanwezigheid van vertegenwoordigers van Watererfgoed Vlaanderen is in Antwerpen het langverwachte Museum aan de Stroom geopend. De zesde verdieping van het iconische gebouw midden de oude havendokken gaat over het thema 'Wereldhaven', met collecties over handel en scheepvaart. Antwerpen heeft veel te danken aan de Schelde en de haven. Dat verhaal begint in de middeleeuwen, en het is er één van groei en expansie, tot vandaag. Dankzij de haven vaart sinds eeuwen de wereld Antwerpen binnen, en vaart Antwerpen de wereld tegemoet. De Oost-Indiëvaart en de intense contacten met Congo, de voormalige kolonie van België, zijn twee bijzondere episodes. De bezoeker leert de haven kennen als kleine nederzetting en ziet haar, met ups en downs, uitgroeien tot één van de grootste internationale kruispunten van de wereld. Unieke scheepsmodellen, filmbeelden, verhalen, oude kaarten en werktuigen tonen de expansie van de haven, de handel en de scheepvaart en de mensen die dat realiseren. Het maritiem erfgoed van Antwerpen komt ook tot leven in de rondleidingen Wereldhaven in zakformaat en Mijn haven, mijn thuis ? In een volgende editie van Getijden lees je een bespreking van het nieuwe museum en de havenverdieping. Maar ga ondertussen vooral zelf een kijkje nemen, en loop ook even binnen in het Havenpaviljoen vlak naast het MAS.

Terug naar top


Bob De Moor en de zee vanaf 14 juni in het Brussels Stripmuseum


In 1956 gaan twee buitengewone mannen aan boord van de pakketboot “Koningin Astrid” voor een boottocht op de Noordzee. Op deze manier bereiden Hergé en Bob De Moor de publicatie van Cokes in voorraad (Frans Coke en stock) voor. Buiten de belangrijke samenwerking met Hergé – die deel uitmaakt van zijn leven vanaf 1950 – heeft Bob De Moor (1925-1992) een rijkelijk gevuld en origineel oeuvre opgebouwd, dat kan worden bestempeld als een van de belangrijkste van het Europese stripverhaal... dit alles zonder zijn Antwerpse en maritieme roots te verloochenen. Het is net deze aantrekking tot de zee en de boten waarop de vanaf 14 juni lopende tentoonstelling Bob De Moor en de zee in het Brusselse Stripmuseum de schijnwerpers richt. Van de eerste getuigenissen van deze passie – reeds terug te vinden in de kantlijn van zijn schoolschriften – tot de ontbolstering van zijn hoofdpersonage Cori de Scheepsjongen, bleef Bob De Moor zijn blik steeds naar de zee richten, bleef hij dromen van boten en scheepsverhalen fantaseren.

Terug naar top


Landelijke parochiehaven ter Killen in Grembergen bedreigd
Volgens een binnengelopen bericht zijn de oude hoeve en herberg ter Killen aan de Zijdijk in Grembergen (Dendermonde) bedreigd door sloop. Het gaat om een zeer waardevolle watererfgoedsite, bestaande uit drie vrijstaande gebouwen aan een kil (inham) aan de Schelde die zeker al in de achttiende eeuw druk werd gebruikt als binnenhaventje. Aan deze "prochiekaey" werden onder andere kalk, steen, steenkool, mest en beer behandeld en opgeslagen. Meer info in een achtergrondartikel door Aimé Stroobants in het ledenblad van de Oudheidkundige Kring van Dendermonde en op webpagina in de Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed. Watererfgoed Vlaanderen vraagt uitdrukkelijk dat deze originele landelijke privé-binnenhaven bewaard wordt.

Terug naar top


Op Stoapel picknickt op 5 juni bij enige overgebleven Boelwerfkraan
Op zondag 5 juni vleit erfgoedvereniging Op Stoapel, die de herinnering aan de roemrijke zeescheepsbouw in Temse levend houdt, zich vanaf 13u00 neer op het gras bij de enig overgebleven kraan van de voormalige Boelwerf. Het is dan exact 3 jaar geleden dat Op Stoapel werd opgericht, tijd voor een ontspannen picknick (je brengt zelf mee wat je wil), een babbel over de voorbije activiteiten, info over de vereniging en haar activiteiten en verdere plannen, en als het weer mee zit ook een stukje zang en muziek. Afspraak op het graspleintje vlakbij de Boelwerfkraan en het George Van Dammeplein in Temse. Meer info: Lieven Muësen, tel. +32 (0) 486 89 76 85, opstoapel@scarlet.be. Zie ook http://blog.seniorennet.be/boelwerf/

Terug naar top


De Nele op de Blankenbergse Havenfeesten
De Nele, een replica van een Oostendse Tweemastsloep, is het type vaartuig waar onze vissers tijdens de 19de eeuw mee visten in de kustwateren. Deze replica werd op traditionele wijze gebouwd en is toch voorzien van alle comfort. De vaste bemanning bestaat uit een schipper, een machinist en een matroos. Op 2, 3, 4 en 5 juni kan je met de Nele interessante vaartochten maken in het raam van de Blankenbergse Havenfeesten (kostprijs 15 of 20 euro, vertrek vanaf de Scarphout yachtclubsteiger, inschrijven via info@denele.be of tel. +32 (0)477 77 30 07).

Terug naar top


Zomercursussen over piraten en maritieme archeologie



Jeroen Vermeersch, maritiem archeoloog
  Amarant, Centrum voor Artistieke Confrontatie organiseert doorheen de maand augustus interessante cursussen over maritieme archeologie en piraten. De cursus Maritieme archeologie. Een duik in de geschiedenis sluit aan bij de groeiende aandacht van de Vlaamse overheid voor dit thema. Maritiem archeoloog Jeroen Vermeersch legt ondermeer uit wat deze scheepswrakken ons kunnen vertellen over ons verleden; wat hun rol was in de geschiedenis; hoe de wrakken worden opgegraven en onderzocht, en wat de links zijn tussen Shakespeare en de HMS Sea Venture en tussen Rubens en de Batavia. Aansluitend is er een excursie naar Lelystad (Flevoland), de drooggelegde zeebodem van de Zuiderzee die, met zijn meer dan 450 scheepswrakken, het grootste scheepskerkhof ter wereld vormt. De cursus Yo ho ho, and a bottle of rum. De echte piraten van de Caraïben, gegeven door David Vergauwen, gaat op zoek naar piraten die in de zeventiende en achttiende eeuw de Caraïbische Zee onveilig maakten. Het verhaal van boekaniers en piraten is uiteraard eng verweven met het verhaal over kolonisatie, slavenhandel en Europese politiek. Vooral Frankrijk en Engeland bouwden ten koste van Spanje hun overzees imperium uit met de hulp van deze zeerovers. Een hele verzameling tot de verbeelding sprekende namen passeren je blikveld: Piet Heyn, Francis Drake, Henry Morgan, Blackbeard, Woodes Rogers en ook de minder bekende Calico Jack, de inspiratie voor Johnny Depps Jack Sparrow. In juli zijn er ook interessante lezingen over Industriële archeologie. De culturele erfenis van Europa onder stoom door Patrick Viaene. Meer info op www.amarant.be en in onze Watererfgoedkalender hieronder.

Terug naar top


Vlaanderen koopt topstuk De Baden van Oostende van James Ensor
  De Vlaamse Gemeenschap heeft het werk De Baden van Oostende van James Ensor voor 1,33 miljoen euro gekocht van een privéverzamelaar. Het zal de komende vijf jaar te zien zijn in het Museum voor Schone Kunsten (MSK) van Gent. Het werk dateert van 1890 en is 37,5 bij 45,4 centimeter groot. "Het is sprankelend, mild satirisch en een treffende schets van de fin-de-sièclegekte van Oostende-Bad. Het werk wordt als een van de publiekslievelingen binnen het oeuvre van Ensor beschouwd", aldus Vlaams minister van Cultuur Joke Schauvliege. Zij noemt de aankoop "een buitenkans om een topstuk van de Oostendse meester toch in Vlaanderen te houden". De Baden van Oostende staat al enkele jaren op de Topstukkenlijst van de Vlaamse Gemeenschap. Die omvat 347 stukken en een 23-tal verzamelingen van roerend cultureel erfgoed van de Vlaamse Gemeenschap.

Terug naar top


Betonnen Kerkschip Sint-Jozef voorlopig beschermd
Vlaams minister Geert Bourgeois, bevoegd voor Onroerend Erfgoed, heeft de voorlopige bescherming ondertekend van het in de Antwerpse haven afgemeerde Kerkschip Sint-Jozef. In principe volgt, na het doorlopen van de procedure met onder meer een openbaar onderzoek, binnen het jaar de definitieve bescherming. Het voormalige betonnen bunkerschip is in 1942 in Rotterdam gebouwd in opdracht van de Duitse bezetter, met de bedoeling de Duitse vloot te bevoorraden. Het schip heeft nooit voor dat doel de vaart genomen, waardoor de rompconstructie quasi volledig authentiek is. Met zijn 95,85 meter is het schip een van de gaafste overgebleven exemplaren van boten in gewapend beton. Na de oorlog is het schip eerst gebruikt als opslagschip voor kolen in de haven van Antwerpen. In 1950 is het door de toenmalige eigenaar, de firma Antoine Vloeberghs, aangeboden aan het Aartsbisdom Mechelen om het om te bouwen tot een kerkelijk en sociaal centrum voor de binnenvaartschippers en hun families. Op 1 oktober 1952 kreeg het als ‘Kerkschip Sint-Jozef’ een eerste ligplaats aan het 1ste Havendok nr. 112. Later werd het schip aangemeerd aan de Noorderlaan in Antwerpen, ter hoogte van haven 526. Het krijgt een nieuwe ligplaats op het Eilandje.

Terug naar top


Lichttoren Oostends Oosterstaketsel krijgt nieuwe toekomst

Willy Versluys van vzw PUB (links) en Ruben Vanhamel van DAB Vloot
Dankzij vzw Promotie Uitstraling Bredene en omgeving (PUB) zal de lichttoren van het voormalige Oostendse Oosterstaketsel bewaard en gerenoveerd worden. "Dit stukje maritiem erfgoed mocht niet verdwijnen tussen het oud ijzer", zegt voorzitter Willy Versluys. De vzw zet zich al 25 jaar in om (maritiem) erfgoed te bewaren en via toeristische activiteiten de uistraling van Oostende en Bredene te versterken. Zo blies vzw PUB onder andere de garnaalvisser Crangon nieuw leven in met toeristische rondvaarten waarbij de garnalenvangst en behandeling aan boord worden gedemonstreerd. Het nieuwste wapenfeit van de vereniging is de bescherming van de lichttoren die jarenlang te bewonderen was aan de kop van het Oosterstaketsel. De strekdam werd intussen helemaal afgebroken in het kader van de uitbreiding van de haventoegang. De vzw PUB bereikte een overeenkomst met DAB Vloot en het Agentschap voor Maritieme Dienstverlening en Kust en heeft de lichttoren in bruikleen gekregen. Enkele vrijwilligers zullen de toren opknappen op de scheepswerf IdP. "Het is de bedoeling de toren voor het nageslacht te bewaren en een prominente plaats te geven op de nieuwe Oosteroever die de komende jaren helemaal vernieuwd wordt", aldus Willy Versluys.

Terug naar top


Brits oorlogsmonument terug naar Scheldedijk in Doel
Nadat het Brits Monument in Doel eind maart werd afgebroken besliste het gemeentebestuur van Beveren het monument herop te bouwen op een andere plaats op de Scheldedijk, waar het niet bedreigd wordt door toekomstige havenuitbreidingen. Het monument werd opgetrokken in 1948 ter nagedachtenis van de Britse luchtafweer tegen de Duitse V-bommen die Antwerpen en het Waasland bedreigden. De afbraak leidde tot protest bij oudstrijdersverenigingen en een petitie. Zelfs BBC World berichtte erover. Het gemeentebestuur heeft begrip voor de vele vragen en opmerkingen die het ontving en de suggesties om de band tussen het monument en de Schelde niet te verbreken. Het gaf het Vredesgenootschap AXIS opdracht om voortaan elk jaar opnieuw een officieel herdenkingsmoment te organiseren. Beveren wil overigens ook bekijken of ander erfgoed uit Doel, zoals het Hooghuis, de stenen windmolen en het kerkorgel, een andere locatie kunnen krijgen (op basis van Belga).

Terug naar top


Landschapspremies voor Antitankgracht en Vallei van de Wimp en de Grote Nete

De Antitankgracht
Vlaams Minister Geert Bourgeois trekt ruim 480.000 euro uit als premies voor de uitvoering van het landschapsbeheersplan voor twee beschermde landschappen in de provincie Antwerpen: de vooroorlogse Antitankgracht en de Vallei van de Wimp en de Grote Nete (Herenthout). “Een landschapsbeheersplan is een praktische leidraad en een garantie voor het behoud van een beschermd landschap”, aldus minister Bourgeois. “De bedoeling is om eigenaars te stimuleren om mee te werken aan het beheer van het landschap. Daarom is er een extra landschapspremie mogelijk voor welbepaalde onderhouds-, omgevings- of instandhoudingswerken die in dit plan zijn opgenomen”. De vzw Toerisme Provincie Antwerpen zal de Antitankgracht op een aantal plaatsen beter toegankelijk maken door de aanleg van een fiets- en wandelpad. Er zullen ook een aantal onthaal- en infopunten worden ingericht. Het beheersplan voor het beschermd landschap Vallei van de Wimp en de Grote Nete in Herenthout bevat onder andere ingrepen aan de grote vijver, drevenherstel, aanplanten van parkbomen en ingrepen voor toegankelijkheid.

Terug naar top


Uitzonderlijke tentoonstelling over Antwerpse waterburcht
Rond 1885 werd de Antwerpse Burcht, de wijk rond het Steen, gesloopt voor ingrijpende werken aan de Scheldekaaien. Hierdoor verloor Antwerpen op slag zijn oudste stadskern. Een uitzonderlijke collectie schilderijen, aquarellen, tekeningen, kunstvoorwerpen en archeologische vondsten brengt in het sfeervolle Museum Mayer van den Bergh een verrassend beeld van Antwerpens verloren historische hart aan de Schelde, een fascinerend stuk watererfgoed. De tentoonstelling loopt nog tot 30 oktober.

Terug naar top


Nostalgische vakantiekiekjes aan zee van Photo Hall (1933-1980)
Onder de titel Annemieke en de Smarties. Photo Hall 1933-1980 loopt tot 13 juni 2011 een merkwaardige tentoostelling in museum Sincfala in Knokke-Heist. Tussen 1933 en 1980 fotografeerden tientallen operateurs van de firma Photo Hall vakantiegangers aan de Belgische kust. De onderneming was puur commercieel. Het gebeurde ‘en passant’ tijdens het flaneren op de dijk, of kort poserend, alleen of in groep. Het moest snel gebeuren. Vakantiegangers zijn vaak wantrouwig en ongeduldig. Komt daarbij dat de operateurs veel foto’s wilden maken én verkopen, want veel foto’s betekende veel geld. Maar foto’s leiden een eigen leven. Als we ze nu opnieuw ontdekken krijgen ze een andere verschijning. De zwartwitfoto’s verbleekten en de kleurfoto’s kregen een paarse tint. Ook de houding van de mensen in beeld is opvallend. De foto toont hoe vakantiegangers zich gedroegen oog in oog met de ‘vreemde’ naamloze operateur. We zien portretten van een gedempte theatraliteit die anders is bij kinderen, jongeren, vaders, moeders en bijvoorbeeld, huwbare dochters. Museum Sincfala brengt in samenwerking met curator Johan de Vos, in het kader van het Internationaal fotofestival Knokke-Heist, een spannende selectie van de Photo Hall-foto’s.

Terug naar top


Mechelen krijgt in 2012 nieuw Vlietenmuseum
  De Stad Mechelen opent volgend jaar een ondergronds Vlietenmuseum op de IJzerenleen. Onder de IJzerenleen loopt een vliet die dateert uit de veertiende eeuw. De vliet werd in fases overkapt. "We krijgen de kans om onze stad een uniek museum te bieden", zegt schepen van Openbare Werken Greet Geypen. "De overkapte ruimte is de perfecte locatie om wat meer uitleg te geven over de vele vlietjes die Mechelen rijk is". Omdat de overkapte vliet in de Tweede Wereldoorlog als schuilkelder werd gebruikt, is ze ingedeeld in negen compartimenten. "Die blijven behouden", zegt Geypen. "We willen ook het schuilkeldergevoel terug naar boven brengen." Over de hele lengte van het museum komen lichtkoepels. Binnen geven die daglicht, 's avonds zullen die van binnenuit verlicht worden en de IJzerenleen extra cachet geven. Het museum zal ook aandacht geven aan de prauw van Nekkerspoel, een uit één eiken boomstam gehouwen prehistorische prauw van 8,40 m lang uit de periode 500–200 vóór Christus, daarmee de oudste in het land gevonden boot.

Terug naar top


Herbestemming Antwerps Droogdokkeneiland in voorbereiding
Het Antwerpse Droogdokkeneiland ligt strategisch tussen het Eilandje, de Schelde en de actieve haven. Momenteel zijn er nog volop droogdokken in bedrijf. In de toekomst komt deze zone vrij voor een nieuwe stedelijke ontwikkeling. AG Stadsplanning bereidt de nieuwe inrichting van het Droogdokkeneiland en het Droogdokkenpark voor. Vanuit watererfgoedperspectief is het gebied van het allergrootste belang. Niet alleen herbergt het een schat aan havenerfgoed van internationale betekenis, maar ook is het de uitgelezen plek voor de vestiging van een werf voor historische schepen en een volwaardig scheepvaart- en havenmuseum. Op de website van Watererfgoed Vlaanderen vind je het officiële projectdossier, waarin het historisch belang zowel als de erfgoedpotentie van het Droogdokkeneiland terecht worden onderlijnd. Watererfgoed Vlaanderen zal de verdere besluitvorming van dit voor heel Vlaanderen cruciale watererfgoedgebied met argusogen volgen.

Terug naar top


Stad Antwerpen zoekt partner voor openluchtzwembad in oude dokken

Het drijvend openluchtzwembad in Kopenhagen (Denemarken). Beeld: BIG-Bjarke Ingels Group / Casper Dalhoff
Vanaf de zomer van 2012 wil het Antwerpse stadsbestuur een drijvend en verplaatsbaar openluchtzwembad in een dok op het Eilandje. Dit zwembad moet voor verkoeling zorgen tijdens de zomermaanden en een aanvulling betekenen op het bestaande stedelijke zwembadaanbod. Op initiatief van schepen Ludo Van Campenhout gaat de Stad gaat nu op zoek naar een private partij die dit project van ontwerp tot en met uitbating kan uitvoeren. Naar het voorbeeld van andere Europese steden wordt met het drijvend openluchtzwembad op het Eilandje de beleving van het water dicht bij bewoners en bezoekers gebracht. Het zwembad moet de gebruikers dan ook het gevoel geven dat ze in de dokken zelf zwemmen. Het drijvend openluchtzwembad is één van de belangrijkste projecten uit het onlangs goedgekeurde Waterplan+ Eilandje. Met het waterplan wil de stad het maritieme karakter van deze voormalige havenbuurt zo veel mogelijk behouden, en waar mogelijk versterken. Meer info: maarten.dieryck@stadsplanning.antwerpen.be,
tel. +32 (0)3 338 23 40.

Terug naar top


Laatste ontwikkelingen Vlaams erfgoedbeleid besproken tijdens Erfgoedplein
Op 7 mei 2011 organiseerde het Forum voor Erfgoedverenigingen in het bijzondere kader van het Kunstencentrum België in Hasselt een succesrijk Erfgoedplein. Ter sprake kwamen o.m. de komende oprichting van een grote Vlaamse erfgoedorganisatie en het door Minister Geert Bourgeois voorbereide nieuw Decreet Onroerend Erfgoed. Een vraag-en-antwoordsessie met kabinetschef Mark Andries leverde heel wat nieuwe informatie op. Uiteraard blijven Watererfgoed Vlaanderen en zijn leden ook in het nieuwe Vlaamse erfgoedlandschap hun eigen plaats innemen en hun actie verder uitbouwen. Het door het Forum opgestelde verslag van het Erfgoedplein kan hier worden nagelezen.

Terug naar top


Guy Verhofstadt onder dak in beschermde Gentse havenerfgoedwoning
Ex-premier Guy Verhofstadt heeft een beschermde woning gekocht vlak aan de Lievekom, het stemmige middeleeuwse Gentse havendok. De bewoningsgeschiedenis van het huis op de hoek van de Lievestraat en de Lieve is gedocumenteerd tot in de vijftiende eeuw. Het huis onderging heel wat verbouwingen en zal nu opnieuw gerestaureerd worden. Guy Verhofstadt bekende aan De Gentenaar ernaar uit te kijken van Mariakerke te verhuizen naar het centrum van de stad: "Ik kies altijd voor Gent. Ik zou nergens anders kunnen wonen". Tijdens de studiedag over De Lieve op 21 mei (zie hierboven) werd de verhuis druk besproken en toegejuicht, en spraken velen de hoop uit dat de ex-premier de dringend noodzakelijke herwaardering van De Lieve kracht zal bijzetten.

Terug naar top


Schrijf mee aan drie kilometer Scheldekaaiengedicht
Stadsdichter en havenliefhebber Peter Holvoet-Hanssen nodigde alle Antwerpenaren uit om samen met hem een gedicht te schrijven over de kaaien. Het Stadsgedicht van drie kilometer lang wordt deze zomer op de waterkeringmuur geschilderd, van de Rijnkaai tot de Ledeganckkaai langs de Schelde. Alle Antwerpenaren konden tot 7 mei hun tekst inzenden maar Watererfgoed hoopt dat ook latere deelnamen aan dit mooie project worden geaccepteerd. De inzendingen tot nu toe staan alvast op www.kaaiengedicht.be. Wat denk je van deze echt-Aantwaarpse ontboezeming door Roger Van Peteghem ?
d'Haven, 't Scheldt en de Kaai
Hier vindekik mijnen draai
't Vleeshuis, t' Steen en Brabo z'n bloot gat
Da's pas echt mijn Koekestad

Terug naar top


Vernissage tentoonstelling marineschilder Bob De Bruycker
Op 3 juni vindt de vernissage plaats van een tentoonstelling van werk van marineschilder Bob De Bruycker. Ze valt samen met de ‘Sint-Petersburgse nachten’ in Europa Direct, Lombardenvest 23 te Antwerpen. De avond wordt gewijd aan de samenwerking tussen Sint-Petersburg en Antwerpen. Je komt meteen meer te weten over de geschiedenis van Ruslands tweede grootste stad, maakt een onvergetelijke reis tussen Sint-Petersburg en Moskou en ontdekt Sint-Petersburg door de ogen van een Vlaamse slavist. De tentoonstelling wordt ingeleid door Professor Christian Koninckx van de Koninklijke Marine Academie. Info: irinatroitskaia@gmail.com, tel. +32 (0)485 201 324.

Terug naar top


Beeldbank Haven van Antwerpen: een online-festijn van havenfoto's
In de vorige Getijden publiceerden we een reeks foto's uit de oude doos van Antwerpse havenarbeidtaferelen. Deze foto's blijken afkomstig uit de gratis online beschikbare Beeldbank van de Haven van Antwerpen. De beeldbank bevat een ware schat aan fotomateriaal over de evolutie van de Antwerpse wereldhaven en biedt zeer efficiënte zoekmogelijkheden. Ze laat je via historische beelden de groei van de haven ontdekken maar biedt ook beelden van de moderne haven, die regelmatig worden aangevuld met nieuwe foto’s van de huisfotograaf van het Havenbedrijf. Je ontdekt ook minder bekende plekjes: beeldhouwwerken, fietspaden, vis- en vogelbroedplaatsen, schorren en polders, zeemanshuizen, windmolenparken,... De beeldbank verleidt niet alleen tot uren surf- en kijkplezier maar is ook een essentieel hulpmiddel voor geschiedkundig onderzoek. Een absolute aanrader voor alle liefhebbers van havens en scheepvaart !

Terug naar top


Tekst diareeks Gentse haven door André Menschaert online
In de vorige Getijden berichtten we over de unieke historische diareeks over de uitbouw van de Gentse haven die is te bekijken op onze website. Auteur André Menschaert was zo vriendelijk nu ook de bijhorende tekst ter beschikking te stellen. Hij kan hier worden nagelezen. Voor dergelijke belangrijke historische documenten over het Vlaamse watererfgoed vinden we in Getijden en op onze website altijd een plaatsje !

Terug naar top


Omgevingsanalyse industrieel en wetenschappelijk erfgoed door SIWE
In 2010 maakte het Steunpunt voor Industrieel en Wetenschappelijk Erfgoed (SIWE) in opdracht van het agentschap Kunsten en Erfgoed een omgevingsanalyse van de Vlaamse erfgoedgemeenschap voor industrieel en wetenschappelijk erfgoed. Thans stelt SIWE deze omgevingsanalyse ter beschikking van deze erfgoedgemeenschap en nodigt het eenieder uit om erop te reageren via een webforum. Het document gaat op verschillende plaatsen ook in op de sector van het watererfgoed. Voor meer informatie of vragen, contacteer Lore Boogaerts, info@siwe.be, tel. +32 (0)16 58 43 42.

Terug naar top


Havenbestuur van Zeebrugge maakt kunstboek met fotografie en poëzie
Het havenbestuur van Zeebrugge gaf een schitterend boek uit met artistieke havenfoto's en vleugjes internationale havenpoëzie. Het maakt duidelijk dat de haven veel meer is dan goederen die komen en gaan. Het boek toont een veelheid aan havenactiviteiten, de mensen die in de haven werken en ondernemen, wonen, wandelen, fietsen en recreëren, en de natuur, plant en dier op de overgang tussen zee en land. Het boek kwam tot stand met medewerking van de Brugse fotograaf Misjel Decleer en het Gents Poëziecentrum. Het is uitgegeven bij uitgeverij Lannoo maar niet in de handel verkrijgbaar.

Terug naar top


DVD Antwerpen Gefilmde Stad met historische havenfilmjes
Antwerpen werd in de loop van de voorbije eeuw vaak gefilmd. Soms door cineasten die de stad gebruikten als decor voor een langspeelfilm. Maar vaker was het de bedoeling om de stad zelf vast te leggen, of de belangrijke gebeurtenissen die er zich afspeelden. De nieuwe DVD Antwerpen Gefilmde stad van Cinematek bevat een unieke selectie van 22 zelden geziene films met in de hoofdrol de havenstad, haar bewoners, bezoekers en evenementen. Het eerste deel is helemaal gewijd aan de haven, met reclamefilms, bioscoopjournaals, een documentaire en archiefmateriaal. Je beleeft de zegening van de Belgenland door kardinaal Mercier in 1923, de aankomst van de stoffelijke resten van pater Damiaan met de Mercator in 1936, een dag met Congolese zeelieden in Antwerpen in 1953, de opening van de nieuwe (en inmiddels alweer gesloten) General Motors-fabriek in 1967 en zoveel meer. Eveneens verkrijgbaar bij Cinematek is de DVD Docks & Dockers over de Belgische zeehavens tussen 1900 en 1970, met een inleiding door Patrick Verhoeven.

Terug naar top


Watererfgoed in Bouwen aan Monumenten, Ruimschoots en Nautilus
In het laatste nummer van Bouwen aan Monumenten staat onder andere een artikel over de in haar oude glorie herstelde Gentse vismijn, waarin nu de brasserie Bord'Eau is gevestigd. Het driemaandelijks watererfgoedtijdschrift Ruimschoots (info bij Willem Manteleers) bevat ditmaal o.a. artikels over een reis met het s/s Roald Amundsen, de inbeslagname van binnenschepen in WO II, Oostende voor Anker, de scheepstimmerman Louis Pincket, de vernieuwing van de Mercator, het HMS Bounty en de Herwig. Nautilus, het blad van het Koninklijk Belgisch Zeemanscollege, brengt een achtergrondartikel van Luc Van Coolput over de Brusselse zeepleit Persévérant, in 1837 in opdracht van de rederij C.L. Dansaert & Co. gebouwd bij Van Praet te Baasrode. Na heel wat wederwaardigheden arriveerde het schip in 1863 in Afrika, waar de kroniekschrijvers het spoor helaas bijster raken.

Terug naar top


Watererfgoedkalender juni 2011

Watererfgoed beveelt aan:


  • Knokke-Heist, 10 april - 13 juni 2011
    Annemieke en de Smarties. Tentoonstelling over Photo Hall-foto's aan zee (1933-1980) in Sincfala, Museum van de Zwinstreek
  • Antwerpen, 30 april - 30 oktober 2011 
    De Burcht, verdwenen stadskern van Antwerpen - tentoonstelling in Museum Mayer van den Bergh, Lange Gasthuisstraat 19, Antwerpen
  • Blankenberge, 2-5 juni 2011
    Havenfeesten Blankenberge
  • Gent, 3-5 juni 2011
    Tentoonstelling Tussen wal en schip met werk van binnenschippers, centrum Seleskest, Sint-Salvatorstraat 38
  • Sarpsborg, Borge, Skjeberg, Fredrikstad, Drobak, Svartskog, Oslo (Noorwegen), 2-5 juni 2011
    Uitstap met als thema Nansen - Amundsen - Belgica, info: 
    nhseifert@skynet.be
  • Antwerpen, 3 - 30 juni 2011
    Expositie van marineschilder Bob De Bruycker, Europa Direct, Lombardenvest 23, Antwerpen
  • Temse, 5 juni 2011
    Eerste OP SToAPEL-picknick van ca. 13 tot 16u met om 14u30u een toespraak door voorzitter Lieven Muësen op het graspleintje vlakbij de Boelwerfkraan en het George Van Dammeplein, site 'De Zaat' in Temse.
    Info: tel. +32 (0)486 89 76 85, 
    opstoapel@scarlet.be
  • Brugge, 8 juni 2011
    De zee van morgen
    - lezingenavond over de zee in voortdurende verandering, georganiseerd door het 
    Vlaams Instituut voor de Zee - Katholieke Hogeschool Brugge - Oostende (KHBO), Auditorium Montanus-Vives, Xaverianenstraat 10, 8200 Brugge - met o.m. 'Een duik in het verleden van de zee en het zeeonderzoek' door Jan Seys - vanaf 20u00
  • Antwerpen, 10 juni 2011
    Ronde Tafel van de
    Association Internationale Villes et Ports (AIVP), met o.m. een uiteenzetting door Eric Van Hooydonk over de zachte waarden van havens
  • Wenduine, 13 juni 2011
    Zeewijding 
  • Brussel, 14 juni 2011 - 15 januari 2012
    Bob De Moor en de zee, tentoonstelling in het Stripmuseum, Zandstraat 20, 1000 Brussel, tel. +32 (0)2 219 19 80
  • Brussel, 16 juni - 15 september 2011
    Tentoonstelling 15de verjaardag van de Admiraal Benelux gezien door de ogen van de marineschilders, georganiseerd door de Belgische Marine Schilders en de Nederlandse Vereniging van Zeeschilders in het
    Koninklijk Museum van het Leger en de Krijgsgeschiedenis, Jubelpark 3, 1000 Brussel
  • Antwerpen, 18 juni 2011
    Rok on the dock
    - first women edition van het rockfestival bij Gaarkeuken 110 in de Antwerpse haven,info: 
    florreken@iway.be
  • Gent, 18-19 juni 2011
    Scheepvaartdagen van de Nationale Scheepvaartcultuur, Wiedauwkaai 43, met in de namiddag opendeurdagen bij Anglo Belgian Corporation
  • Zeebrugge, 19 juni 2011
    Zeewijding
  • Antwerpen, 21 juni 2011
    Bezoek van de Koninklijke Commissie Monumenten en Landschappen - Afdeling Varend Erfgoed (op uitnodiging)
  • Antwerpen - Willemstad, 25 juni 2011
    Dagcruise met rederij 
    Flandria

Terug naar top


Inschrijven
Klik hier als u Getijden niet rechtstreeks ontving maar vanaf nu een kosteloos abonnement wil.

Watererfgoed Vlaanderen verenigt en verdedigt al het nat en droog watererfgoed in Vlaanderen (meer dan 80 organisaties actief rond historische schepen, scheepvaart- en havenmusea, watermonumenten, watertradities, -kunst en -cultuur, toeristische en commerciële dienstverleners i.v.m. watererfgoed, experten, onderzoekers en liefhebbers). De koepel ijvert voor het behoud en de valorisatie van alle watererfgoed in Vlaanderen, voor de versterking van het waterbewustzijn van de Vlaming en voor de internationale uitstraling van Vlaanderen als baken van scheepvaart-, haven- en watercultuur.
vzw Watererfgoed Vlaanderen, Scheepswerven Baasrode, St.-Ursmarusstraat 141, 9200 Baasrode,
www.watererfgoed.be, secr@watererfgoed.be