Nieuwsbrief van Watererfgoed Vlaanderen - nummer 30 - december 2013


Nieuws over Watererfgoed Vlaanderen
Nieuws van onze leden
Ander Vlaams watererfgoednieuws
Watererfgoedkalender december 2013 - januari 2014
Inschrijven en uitschrijven

Nieuws over Watererfgoed Vlaanderen

Campagne voor groot nieuw maritiem museum neemt vliegende start
WHaMM!

WHaMM!
Onze Grote Maritieme Museumavond van dinsdag 26 november 2013 in de KBC Bank in Antwerpen zal nog lang bijblijven. Een kleine 350 vertegenwoordigers van de federale en Vlaamse parlementen, de Vlaamse regering en het Antwerpse stadsbestuur, van de ambassades of consulaten van Congo, Nederland en Noorwegen, van de erfgoed- en havensectoren en van de media beleefden wat schepen van stadsontwikkeling en erfgoed Rob van de Velde de eerste stap in de campagne voor een nieuw maritiem museum in Antwerpen noemde. Tot het laatste ogenblik moesten we door gebrek aan capaciteit deelnemers weigeren. Het toont aan dat watererfgoed leeft, in Antwerpen, maar ook daarbuiten, want we verwelkomden deelnemers uit heel Vlaanderen en uit Nederland. We danken alle aanwezigen, de partners en sponsors nogmaals van harte voor hun steun voor dit toonaangevende evenement. In deze Getijden blikken we op de prachtige museumavond terug en brengen we een natuurlijk een grote portie interessant ander Vlaams watererfgoednieuws.
Terug naar top

"Antwerp should have Europe’s best maritime museum"
WHaMM!

WHaMM!

JRichardson
Voor de Grote Maritieme Museumavond haalden we drie buitenlandse topsprekers naar de Scheldestad, die we vlak voor de bijeenkomst rondleidden langs het Van Mieghem Museum, het MAS, Red Star Line en het Droogdokkeneiland. Tijdens de avond, die vakkundig werd gemodereerd door onze ondervoorzitter prof. Van Cleempoel, leverde Camilla Mordhorst, directeur van het nagelnieuwe zeevaartmuseum van Denemarken ‒ meteen het jongste van de hele wereld ‒ het belangrijke inzicht dat dergelijke musea een ambassadeursrol vervullen voor de maritieme sector en dat de Deense maritieme stichtingen precies daarom heel wat privaat kapitaal aanbrachten. De Ierse architectuur- en cultuurgoeroe Sean O'Laoire, die pionierswerk verrichte bij de herontwikkeling van het Titanic Quarter in Belfast, waar Titanic Belfast nu 800.000 bezoekers per jaar trekt, en die het havenbestuur van Dublin adviseert over havenstadontwikkeling en de culturele aspecten van haar masterplan, ging in op de herontdekking van het erfgoed van de haven aan de Liffey en benadrukte de inspiratie die onze voorzitter leverde bij de voorbereiding van het Masterplan voor de ontwikkeling van de grootste haven van Ierland. John Richardson, voormalig ambassadeur van de EU bij de Verenigde Naties in New York, als EU-topambtenaar grondlegger van het Europees geïntegreerd maritiem beleid en tevens voorzitter van de jury voor de Europese ESPO Award, bracht de niet mis te verstane boodschap dat Antwerpen het beste maritieme museum van Europa moet oprichten, en dat alle andere, kleinere projecten op voorhand niet de moeite waard zijn. We citeren graag zijn gevleugelde woorden:
"Flanders has one of Europe’s foremost maritime clusters. Antwerp is Europe’s second most important port. It should not have a city museum, nor a national museum. It should have Europe’s best maritime museum, celebrating the maritime heritage of Europe. It should have an iconic modern building housing a dynamic set of activities and become recognized as a leader in the reestablishment and reaffirmation of Europe’s maritime identity. It will need to have an appropriate budget, not only for a building, but also to finance and curate all those interactive activities which will fill it with life rather than dust and connect it to the maritime communities of Europe and the rest of the world. If it can do this successfully it can draw in visitors to Flanders, just as the Gehry Museum in Bilbao has done, in their millions. Anything less is not worth doing. And anything less would not be worthy of this city".
Je kan de powerpoint-presentaties van Camilla en Sean en de mijlpaal-speech van John hier nalezen op onze website.
Terug naar top

Internationale studie bewijst potentieel van Antwerps maritiem superstar-museum
Getijden

WHaMM!

WHaMM!
Op basis van een gedegen internationale studie van de recente ontwikkelingen in het landschap van maritieme musea wereldwijd en van het potentieel (inclusief zwakten) van Antwerpen concludeerde onze voorzitter dat Antwerpen een fundamentele keuze moet maken tussen een maritiem standaardmuseum en een superstar-museum. Het eerste trekt gemiddeld 100.000 bezoekers per jaar, het tweede kan 1.000.000 bezoekers halen. Het eerste kost allicht 10 miljoen EUR, het tweede 100 miljoen EUR. De economische impact is volledig verschillend. Een standaardmuseum is vooral een publieke kostenpost, een superstar-museum is financierbaar via publiek-private samenwerking, is inpasbaar in een ruimere stadsontwikkeling en kan een economische motor voor de stad worden en zelfs winst genereren. Voorbeelden van maritieme superstars zijn the Historic Dockyard in Portsmouth, Titanic Belfast en het Vasa-museum in Stockholm. In Antwerpen is een superstar mogelijk onder de volgende voorwaarden:
  • inhaalbeweging bij de restauratie van de bestaande collecties schepen en kranen
  • integratie van de nu versnipperde publieke en private collecties
  • gebruik van de sites Droogdokkeneiland en Kaaien 20-22 aan het Kattendijkdok
  • terughalen van drie iconische scheepswrakken: Kogge, Belgica en Charlesville
  • integratie van het geheel in een spectaculaire en multifunctionele Bootbubbel boven het geklasseerde Droogdok 1, waarin de wrakken van de zeebodem opborrelen (een groot museumgebouw met panoramisch uitzicht en met o.m. horecafuncties)
  • uitwerking van een internationaal appellerend museumverhaal met thema's als wereldrivieren, de andere continenten vroeger en nu vanuit Antwerps perspectief, zee-oorlog, havenkunst en -cultuur, havenwerk, met wereldberoemde namen (Mercator, Brel, Congo, Haddock) en met een combinatie van wetenschap en entertainment
  • ambassadeursfunctie voor de scheepvaart-, haven- en baggerwereld.
De keuze tussen een standaardmuseum en een superstar moet nu worden gemaakt omdat de nodige locaties moeten worden vrijgehouden en omdat museumobjecten van strategisch belang moeten worden gered of teruggehaald. Uiteraard beogen we met ons voorstel voor een superstar geen opbodprocedure te openen. Het is werkelijk een keuze tussen het ene of het andere, waartussen helaas geen middenoplossingen bestaan. De powerpoint-presentatie van onze voorzitter staat hier op onze website. Wil je de volledige, meer gedetailleerde argumentatie nalezen en deze en honderden schitterende andere foto's bekijken in groot formaat, kan je het groot maritiem museumboek aankopen (zie verder in deze Getijden).
Terug naar top

Enthousiaste reacties van schepen Rob Van de Velde, media en publiek
WHaMM! We willen schepen Rob Van de Velde, bevoegd voor erfgoed en stadsontwikkeling, van harte danken voor zijn luisterend oor, zijn positief meedenken en zijn bevestiging tijdens de avond dat hij onze voorstellen met evenveel vuur zou verdedigen in het stadsbestuur. De Grote Maritieme Museumavond genoot heel wat aandacht in de media, met grote artikels in o.m. Gazet van Antwerpen, het weekendmagazine Citta van deze laatste krant, Het Laatste Nieuws / De Nieuwe Gazet en de zakenkrant De Tijd; verder was er aandacht in een Belga-persbericht, De Morgen, Het Nieuwsblad, de gloednieuwe maritieme zakenkrant Flows, en in het nieuws van Antwerpse Televisie. Je kan alles terugvinden op onze mediapagina. We ontvingen een stroom van reacties van leden en niet-leden uit binnen- en buitenland, met additionele suggesties en zelfs verschillende sollicitaties om bij het WHaMM! te komen werken. We durven gerust zeggen dat nooit eerder een erfgoedevenement zoveel maritieme harten sneller heeft doen slaan.
Terug naar top

Enkele voorbarige en ongegronde kritieken...
Getijden Zoals was te verwachten, konden we dadelijk enkele voorbarige en volkomen ongegronde kritieken noteren (vooral van mensen die er niet bij waren en/of onze studie niet hebben gelezen). De favoriete dooddoener, ook in de media, was 'gedroom'. Als we nu één ding absoluut wilden vermijden, is het een wilde droom lanceren. Net daarom maakten we een ernstige internationale vergelijkende studie, die mee de sterke en zwakke punten van de Antwerpse museale verhalen en collecties en de economische haalbaarheid afweegt. Een andere veelgehoorde reactie was dat de stad geen budgetten heeft om een nieuw museum te realiseren. Deze opmerking verliest uit het oog dat het museum kan worden gefinancierd via commercialisering van het Droogdokkeneiland en andere inkomstenbronnen. De suggestie dat de bestaande gebouwen van de Zeevaartschool beter tot maritiem museum worden omgevormd, is evenmin geldig. Deze op zich nochtans prachtige site is voor een maritiem museum compleet ongeschikt: niet snel beschikbaar, te ver van het centrum, geen ligplaatsen voor een museumhaven, rondvaarten en evenementen (bijv. Tall Ships), geen havenkaai voor de kranen en de collecties haventuigen, stoffige uitstraling, te kleine aula, geen verband mogelijk met de te valoriseren Droogdokken, te ver van Red Star Line,... Last but not least, superstar-musea, in welke branche ook, zitten altijd in hedendaagse architectuur. Onze studie bewijst dat de Droogdokken 1-2-3 plus de Kaaien 20-22 aan de overzijde van het Kattendijkdok de enige goede locatie zijn. De met afbraak bedreigde historische afdaken op deze laatste kaai dienen absoluut te worden gevrijwaard. Een laatste criticaster wees op de verwaarlozing van het Brouwershuis. Deze kritiek begrijpen we nog minder. Het Brouwershuis is een prachtig pre-industrieel icoon van de Gouden Eeuw van Antwerpen en meteen een watererfgoedjuweeltje, en verdient zeker meer aandacht en een goede herbestemming. Het plan voor het WHaMM! is echter van een geheel andere orde: dat beoogt een krachtige motor voor stadsontwikkeling en een toeristische trekpleister voor de massa te zijn. Projecten rond het WHaMM! en het Brouwershuis sluiten elkaar natuurlijk niet uit, wel integendeel.
Terug naar top

... en vele enthousiaste reacties van kenners
WHaMM!

WHaMM!

Getijden

Getijden

Getijden

Getijden

Getijden

Getijden

Getijden
Gelukkig kwam het merendeel van de reacties van kenners die de Grote Maritieme Museumavond bijwoonden. De commentaren die ze per e-mail nastuurden, met vele aanvullende suggesties, geven blijk van enthousiasme maar ook realisme, wat we alleen maar kunnen toejuichen. Een kleine bloemlezing:
  • "U hebt 200% gelijk dat Antwerpen (België) geen ware "trekker" bezit. Indien we er ooit gehad hebben, dan zijn ze verkocht naar het buitenland. En zonder een groot-publiek lokbaken, geen geld in de kas. [...] Ik kan U slechts veel succes toewensen. Het zal veel tijd vergen en nu reeds moet het verloren gaan van het "geheugen" bestreden worden." (Walter Huybrecht, oud-zeevarende)
  • "Bedankt om mee een avond te kunnen dromen, weliswaar met de bedoeling om die dromen te zien groeien tot realiteit. Dikke proficiat ook voor het geleverde onderzoek en de uiteenzetting hiervan, en de boeiende sprekers." (Dirk Lenaerts, bootbewoner)
  • "Gisteren werd er door Watererfgoed Vlaanderen een schitterend en ambitieus plan voorgesteld voor het WHAMM = World Harbour Antwerp Maritime Museum. Velen onder ons kregen er kippenvel van en het is een hart onder de riem voor de zeer grote groep mensen die veelal als vrijwilliger vanuit ene zeer groot enthousiasme en gedrevenheid ons maritieme erfgoed die plaats willen geven die het verdient." (Henk Mesuere van Het Muzische Huis en Verteltheater Belgica in een e-mail aan het stadsbestuur)
  • "Weeral heb je gelijk. Er is geen andere weg. Bedankt om je nek zoooover te durven uitsteken. Een giraf heeft er niets bij. En nu maar hopen dat we alle neuzen in dezelfde richting kunnen steken." (Geert De Vriese, rivierloods en adviseur van diverse watererfgoedorganisaties)
  • "Graag wil ik u nogmaals feliciteren met uw indrukwekkende presentatie. Ik was enorm gecharmeerd door het project en uw passie ervoor. Als fiere Antwerpenaar en grote cultuurliefhebber, ben ik enorme voorstander van uw concept." (Sven Vandamme, firma Scaldis)
  • "Ik vond het een indrukwekkende bijeenkomst en zeer inspirerend. Ik vond in de bijeenkomst zeer mooie ideeën en Eric van Hooydonk vertelt goed. Daarnaast kreeg ik het gevoel dat Antwerpen in de toekomst meer iets voor Japanners zal worden dan voor Zeeuwen. Misschien is dat ook de bedoeling." (Veronica Frenks, schrijfster over watererfgoed, Vlissingen)
  • "Een dikke proficiat voor de organisatie van gisteren... Zeer goed dossier en knap boek. Nu maar hopen dat de bevoegde autoriteiten hun steentje bijdragen." (Erwin Joos en Nadine Trahé, Eugeen Van Mieghem Museum)
  • "Bravo Eric voor de prachtig geslaagde en gesmaakte avond over een supermuseum rond Maritiem Erfgoed. Grote klasse, en gedrevenheid van u en de andere sprekers zijn de trigger voor een grootse visie. Een opdracht die geïnitieerd wordt door enkele mensen, maar die zal moeten gedragen worden door vele andere mensen. De visvijver rond dat thema en rond de metropool zou in principe enorm groot moeten zijn, het zal erop aankomen een massale sympathie op te wekken. Ikzelf wil daar graag zeker aan meebouwen. En de mensen rond de Askoy II ook." (Gerald Muylle, Save Askoy II)
  • "Een pluim voor uw vastberadenheid, inzicht en creativiteit ! Ik zie dit soort plannen met plezier tegemoet !" (Dirk Vercammen, hoofdredacteur Milieudirect)
  • "I think your campaign got off to a magnificent start. If ever I can help you with it in the future do not hesitate to ask." (John Richardson, spreker)
  • "Proficiat met de prachtige uiteenzetting gisteravond. Ook dank om ons project te vermelden, dit deed deugd." (Piet Wittevrongel, Save Askoy II)
  • "Ik wil u bedanken en tegelijkertijd feliciteren voor de zeer geslaagde avond. Uw 3 gastsprekers waren zeer interessant en aangenaam om naar te luisteren. Journalist Sacha Van Wiele van de Gazet Van Antwerpen noemt u een dromer doch verwijst tegelijkertijd naar "collegadromers" die voor onze Stad uiteindelijk grote realisaties op poten gezet hebben." (John Dries, Antwerpenaar en onderzoeker van Scheldetoponiemen)
  • "Dank voor de aangename en leerzame avond!" (Martin Ferket namens de MAS-vrijwilligers)
  • "Nog proficiat voor de geslaagde museumavond onder toch zeer grote belangstelling ook van meerdere politici. Mijn zoon en ikzelf hebben ervan genoten." (maritiem advocaat Jan Van Laere en zijn zoon Yannis, student aan de Zeevaartschool)
  • "Mijn felicitaties voor uw causerie van dinsdagavond l.l. In KBC betreffende de Maritieme Musea. Ondanks de technische problemen in 't begin was het voor mij een geslaagde en grandioze avond, al had ik natuurlijk hoog gespannen verwachtingen van uw betoog ! Ze werden volledig ingelost; zo'n bevlogen pleidooi heb ik zelden gehoord. Beste bewijs van uw succes was de stilte in de zaal ... Om 350 man stil te houden moet je niet van gisteren zijn !!!" (kapt. Alain Pels, voorzitter van het Koninklijk Belgisch Zeemanscollege)
  • "Proficiat met je initiatief rond dat nieuwe scheepvaartmuseum. Ik ben ervan overtuigd dat het project een mooi eigen leven gaat leiden en niet meer van de politieke en andere agenda’s zal verdwijnen." (Rudi De Meyer, voorzitter van The New Belgica)
  • "De kracht van uw project is naar aanpak overdonderend (mét spectaculair boek, de duidelijke boodschappen erin, goed gevisualiseerd, mét schaalmodel en digitale renders, duidelijke concepten, slechts een museumscenario met bijna alles erop en eraan). Fenomenaal. Je geeft de beleidsmensen de pap in de mond en de privé-sector goesting om het project ook mee te realiseren..." (Prof. Patrick Viaene, voorzitter van het Steunpunt voor Industrieel en Wetenschappelijk Erfgoed)
  • "Het was voor ons een plezier en een genoegen om mee de kick-off te kunnen organiseren van dit prachtige project! Ik heb de artikels met veel belangstelling gelezen. Ik kan je alleszins zeggen dat het inderdaad is opgemerkt en is beginnen 'leven', zoals ik gisteren ook nog kon vaststellen bij een event dat we hadden met havengerelateerde bedrijven." (Anja Goris, KBC Bank)
Terug naar top

Concreet eisenpakket ligt neer in Antwerps Maritiem Museummanifest 2013
Museummanifest "Ze dronken een glas, ze deden een plas en alles bleef zoals het was"... Om dat te vermijden hebben we het Antwerps Maritiem Museummanifest 2013 opgesteld. Dit somt de zeer concrete en dringende acties op die we nu verwachten van de Vlaamse Regering, de Stad Antwerpen, het Gemeentelijk Havenbedrijf Antwerpen, al deze overheden gezamenlijk, de organisaties van de private havensector en de scheepvaart- en havenerfgoedverenigingen, -experten en -liefhebbers. Iedereen heeft inderdaad een rol te spelen. Onder de dringende zaken vermelden we het vrijwaren van bebouwing van de Kaaien 20-22 en het bewaren van de historische afdaken aldaar, het behouden van alle 70'er-sleepboten van het Havenbedrijf, die als museumveer kunnen dienen, en het opzetten van een Task Force voor de berging van de Charlesville. Het manifest werd uitgedeeld tijdens de Grote Maritieme Museumavond. Je kan het hier lezen op de website. We vragen je uitdrukkelijk het mee te verspreiden en danken je daar bij voorbaat voor.
Terug naar top

Beschouwingen over Antwerpen, Rotterdam, Bremerhaven, Rubens, mode, voetbal en duivenkoten
Getijden

Getijden

Getijden
Het voorstel om het Wereld Haven en Maritiem Museum op te richten nodigt uit tot enige reflectie over de positie van Antwerpen in de wereld. Bijv. tegenover de eeuwige rivaal Rotterdam. Als eerste achtervolger blijft onze haven uitstekend met de Maasstad wedijveren. Maar waarom overvleugelen we haar niet eens en voor altijd als maritieme cultuurstad ? Antwerpen-Rotterdam 1-1 ? Rotterdam heeft een prachtig hedendaags maritiem museum dat 130.000 bezoekers per jaar trekt, helemaal in de lijn met de bezoekersaantallen van de maritieme standaardmusea. Kunnen we Rotterdam voor één keer in de schaduw stellen met een allesoverdonderende maritieme superstar-attractie ? Zelfde overweging wat de vergelijking met de grote containerhaven Bremerhaven betreft. Die heeft een zeer groot Duits nationaal maritiem museum, met een mooie kogge en een wetenschappelijke werking, dat andermaal (slechts) 130.000 bezoekers per jaar trekt. Het recente, veel kleinere Deutsches Auswandererhaus vlakbij (vergelijkbaar met Red Star Line) trekt er echter 200.000 man ! Waarom zou Antwerpen gigantisch veel publiek geld spenderen aan een maritiem standaardmuseum, inclusief Doelse Kogge, om uiteindelijk, qua bezoekersaantallen en economisch effect, een klein broertje van Red Star Line te hebben ? Hoe wil en kan dit Antwerpen eigenlijk op de wereldkaart komen ? Met het Rubenshuis, dat 150.000 bezoekers trekt ? Met een ambitie als modestad die eeuwig in de schaduw van Londen, Parijs en New York zal blijven staan ? Alvast niet als voetbalstad, zoals tot een tijdje terug werd verhoopt. Dat was pas een wensdroom ! Antwerp en Beerschot, twee traditieclubs met bovendien havenroots, spartelen jammer genoeg in de catacomben van het steeds verder wegzakkende Belgische clubvoetbal. Vergeet dat gemeenschappelijke internationale stadion en zet in op een maritiem superstar-museum dat kan wedijveren met Titanic Belfast en Vasa. En vergeet ook dat museaal compleet onexploiteerbare Maritiem Lint, met die machteloze aaneenrijging van kleine bezoekersattracties en collecties her en der in de stad. Elke Antwerpenaar zijn museaal duivenkot ? Of eindelijk eens onze duizelingwekkende maritiem-culturele rijkdom in één gemeenschappelijke publiek-private pot gooien en samen de wereld veroveren ? Nog niet overtuigd ? Lees onze museumstudie !
Terug naar top

Complementair Zeemuseum is mogelijk in Oostende
Mercator Wegens tijdsgebrek konden we tijdens de Grote Maritieme Museumavond niet ingaan op onze ideeën over Oostende. De oprichting van een nieuw maritiem museum in Oostende is perfect met onze Antwerpse voorstellen verzoenbaar. We besteden aan Oostende aandacht in ons museumboek en denken dat beide havensteden in het toekomstige museumlandschap hun eigen plaats hebben. Wij zijn ter beschikking om onze visie op Oostende verder uit te werken.
Terug naar top

Forse korting voor ons museumboek, het mooiste maritieme eindejaarsgeschenk van 2013
WHaMM! Via Watererfgoed Vlaanderen kan je het prachtige boek Op koers naar het Wereld Haven en Maritiem Museum bestellen met een forse korting. Het bij ons lid Pandora uitgegeven boek behandelt het Vlaamse maritieme musemlandschap vandaag, de sterkten en zwakten van Antwerpen, tientallen recente buitenlandse maritieme musea, de voorwaarden om in Antwerpen een maritieme superstar-attractie voor 1 miljoen bezoekers te bouwen, 10 alternatieve museumconcepten voor Antwerpen, en een gedetailleerd plan voor het Wereld Haven en Maritiem Museum, het WHaMM! Het boek telt 360 pagina's in groot formaat en bevat een zee aan prachtbeelden. Je kan hier enkele voorbeeldpagina's bekijken. Het is een kijk-, lees-, geniet- en droomboek dat alle maritieme harten sneller zal doen slaan. Het is meteen het mooiste maritieme eindejaarsgeschenk denkbaar. In de winkel kost het 49,50 EUR, maar bij Watererfgoed krijg je een forse korting:
  • 30 EUR voor onze leden en voor de leden van bij ons aangesloten organisaties, ereleden en adviseurs
  • 30 EUR voor alle groepsbestellingen van minstens 10 exemplaren
  • 40 EUR voor andere bestellers via ons.
Onze leden mogen het boek natuurlijk ook doorverkopen in hun shop of aan hun leden. Bestellen doe je met een mailtje naar secr@watererfgoed.be. Afhaling gebeurt best na afspraak met Marcel op +32 (0)3 216 92 26. Verpakking en verzending binnen België is mogelijk, maar kost 10 EUR extra, en het is een groot pak. Prijs voor verzending naar het buitenland op aanvraag.
Terug naar top

Herziening Vlaams Varend Erfgoeddecreet slaat bal helemaal mis...
Getijden Wie denkt dat Watererfgoed Vlaanderen geen invloed heeft... Anderhalve dag na de vorige editie van Getijden, waarin we de stilstand inzake de herziening van het Decreet Varend Erfgoed aankloegen, schoten de Brusselse administraties in gang om koortsachtig een ontwerp van decreet klaar te stomen om het oude decreet van 2002 aan te passen. Meer nog, in het licht van de Grote Maritieme Museumavond werd dit aanpassingsdecreet ‒ zonder het allerminste verdere overleg over onze opmerkingen ‒ door de Vlaamse Regering gesluisd, om op het nippertje het verwijt te kunnen ontlopen dat er weeral niets gebeurt. We verwerpen deze tekst echter ten stelligste, en hebben de redenen daarvoor uiteengezet in een open brief die je hier kan nalezen op onze website. Het voorontwerp gaat vooreerst geheel voorbij aan de constructieve input en opmerkingen van de watererfgoedsector. Ten koste van zware vrijwilligersinspanningen, geheel kosteloos en na uitvoerig overleg met onze achterban hebben wij aan het kabinet van Minister Geert Bourgeois in april 2011 en nogmaals in juli 2012 een kant-en-klare Proeve van nieuw Watererfgoeddecreet aangeboden. Deze gedragen, onderbouwde en realistische tekst wordt in het voorontwerp bijna geheel genegeerd. Hetzelfde geldt voor onze uitvoerige reactie van 25 september 2013 op de door de Minister in april gepubliceerde discussienota. Wij begrijpen niet dat een decreetgevend initiatief waarvan de essentie de ondersteuning van het middenveld behoort te zijn, tot stand komt met vrijwel volledig negeren van de uit de betrokken sector aangebrachte deskundige en constructieve voorstellen. Wij betreuren sterk dat de Minister ons tot op heden niet voor een overleg wilde ontmoeten. De watererfgoedsector verwacht in het Vlaams varend erfgoedbeleid een krachtige nieuwe wind. Het Decreet Varend Erfgoed 2002 is, al bij al, een mislukking gebleken. Na elf jaar zijn slechts een handjevol kleine vaartuigen beschermd en zijn de bestede budgetten volslagen verwaarloosbaar. Daartegenover staat een verlies van talrijke belangrijke historische vaartuigen. De lijst van bedreigde en verdwenen historische schepen groeit vrijwel elke maand aan. Eigenaars en beheerders van belangrijk varend erfgoed dat wetenschappelijk gezien niet als voldoende 'uniek' wordt beschouwd, staan volledig in de kou. Hetzelfde geldt voor bouwers en beheerders van replica's. Verenigingen, musea en bezoekersattracties slagen er vaak niet in historische vaartuigen te behouden of hun collecties uit te breiden. Ook recent ving onze koepel het ene na het andere alarmsignaal rond bedreigd varend erfgoed op. De lang verwachte 'light'-bescherming van het varend erfgoed ‒ soepeler erkenningscriteria voor een ruimer aantal vaartuigen, m.i.v. replica's, met daartegenover beperktere voordelen ‒ blijft uit. De m.b.t. varend erfgoedbeheer zo essentiële vrijwilligerswerking veroudert en verzwakt bij gebrek aan belangstelling en stimulansen, kortom wegens ontmoediging. Maritieme overheden en havenbesturen zitten rond het beheer van de hen toebehorende historische vaartuigen met de handen in het haar, omdat dat beheer niet tot hun kerntaken behoort. Van de zeer belangrijke Vlaamse inventarisatie van het varend erfgoed, welke is aangevangen in 2005, is tot op heden niet het allerminste resultaat bekendgemaakt. M.b.t. varend erfgoed is het Topstukkendecreet tot heden volledig buiten beeld gebleven. Het varend erfgoedbeleid is helemaal niet in het onroerend erfgoedbeleid, het topstukkenbeleid en het museumbeleid geïntegreerd. Last but not least, het belangrijkste historische zeeschip van het land, de Charlesville, kon vooralsnog niet worden gered onder voorwendsel dat Vlaanderen niet bevoegd is in het buitenland. Voor geen van deze pijnpunten biedt het voorontwerp een oplossing. Dat was daarentegen wel het geval met onze eigen Proeve van Watererfgoeddecreet. De minimalistische, juridisch-technische bijschaving van het Decreet Varend Erfgoed in het voorontwerp blijft expliciet gebaseerd op de inadequate en wereldvreemde analogie met het onroerend erfgoed-beleid. Deze benadering gaat voorbij aan een aantal fundamentele verschillen tussen varend erfgoed en onroerend erfgoed. Te vermelden zijn de geringe omvang van de Vlaamse varend erfgoed-vloot, het bestaan van verschillende exemplaren van dezelfde traditionele scheepstypes (die letterlijk genomen niet 'uniek' zijn in hun soort, maar daarom niet minder behoudswaardig zijn), de relatief kleine schaalgrootte van de meeste varend erfgoed-projecten, het snel verdwijnen van technische kennis en werfruimte, de moeilijkheid van een economische herbestemming en een commerciële exploitatie, de doorgaans zeer geringe beschikbare particuliere middelen in relatie tot de kosten, de onbeschikbaarheid van aanmeerplaatsen, het vaak zeer snelle en onherroepelijke karakter van teloorgang, de stimulerende functie van de bouw van replica's, de mogelijkheid van opkoop van schepen door buitenlandse geïnteresseerden en de dreiging zoniet de verleiding die immer uitgaat van de verzilvering van de schrootwaarde. Het Decreet Varend Erfgoed noch het nieuwe voorontwerp houden met deze specifieke kenmerken rekening en houden het bij een dogmatische, verengende, ambtelijk gerichte, ronduit ongeïnspireerde en wereldvreemde aanpak. O.m. door het vasthouden aan de uniciteitsvoorwaarde is van de dringende brede stimulering van varend erfgoed-projecten geen sprake. Anders dan de toelichting suggereert, wordt aan interessante buitenlandse beheersmodellen voorbijgegaan. Van een visie op de toekomst van de kleine en bedreigde Vlaamse varend erfgoed-vloot is geen spoor te bekennen. Om deze en andere redenen verwerpen wij de voorgestelde minimalistische en inadequate decreetswijziging volledig en vragen wij een dringend persoonlijk overleg met de bevoegde ministers.
Terug naar top

... en ondertussen gaat de Vlaamse historische vloot verder naar de haaien...
Mondriaan

Poseidon

De Stern

Vlaanderen heeft al zo'n kleine en gedurende decennia door het beleid verwaarloosde historische vloot dat verder passief toezien niet meer kan en het alarmpeil nu echt wel is bereikt. De historische tonnage die de jongste jaren weer uit Vlaanderen is verdwenen (naar het buitenland of, nog erger, naar de zeebodem of onder de schrootschaar) of vandaag acuut bedreigd is, mogen we schrikbarend noemen. Omdat Getijden te klein is om aan alle vandaag acuut bedreigde historische schepen een afzonderlijk bericht te wijden, hierbij een lijstje van schepen die ernstig bedreigd zijn:
  • de Doelse Koggen, waarvan de toekomst na beëindiging van het mooie onderzoeksproject nog steeds in onzekerheid schijnt te baden;
  • de Charlesville, het meest bekende en belangrijkste historische zeeschip van het land, waarvan de ligging onder water de immense erfgoedwaarden geenszins heeft aangetast;
  • het zeilschip Mondriaan uit 1910, recent aangekomen bij de verschroter in de haven van Gent;
  • de Antwerpse schooltjalk Gerlache, met onbekende toekomst vanaf 1 januari 2014;
  • de Trotter, een klipperaak die na een lang restauratietraject ondersteund door de Stad Antwerpen acuut met verschroting is bedreigd;
  • de Emmerbaggermolen B4, de Vlotkraan 18 en vier sleepboten van de 70'er-reeks, voorlopig bewaard door het Antwerpse Havenbedrijf, maar met ongekende toekomst;
  • de loodstender Stern, het voormalige onderkomen van de dienst Schipperij van het Havenbedrijf Gent, en sinds de indienstneming van een nieuw gebouw met onzekere toekomst, en naar verluidt al ten prooi aan kannibalisering;
  • de al decennia verwaarloosde reusachtige museumvloot van het Museum aan de Stroom, die grotendeels in erbarmelijke toestand verkeert en ontoonbaar is;
  • de Z580 Poseidon, een eiken vissersvaartuig uit 1963 dat op de kielbank van Zeebrugge ligt en vandaag acuut is bedreigd door afbraak, en via ons gratis beschikbaar voor een overnemer (een infofiche en contactgegevens kunnen worden aangevraagd via secr@watererfgoed.be).
We noteren met diepe teleurstelling dat bij de diensten voor varend erfgoed van de Vlaamse Overheid elke 'sense of urgency' ontbreekt, dat zij noch voor de opsporing, noch voor de redding van bedreigd varend erfgoed eigen initiatieven nemen, dat zij helemaal geen visie hebben over hoe de Vlaamse historische vloot er pakweg in 2033 zou moeten uitzien, en dat zij niet eens de moeite namen om deel te nemen aan de Grote Maritieme Museumavond. Voor een goed begrip: wij zijn natuurlijk niet van mening dat de overheid zelf met publieke middelen voor de bewaring van alle mogelijke oude schepen moet instaan. Wanneer zij echter een varend erfgoedbeleid beweert te voeren, moet zij de huizenhoge problemen onderkennen, proactief optreden, en een kader creëren waarbinnen de private initiatiefnemers worden ondersteund en aangemoedigd. Watererfgoed Vlaanderen is de meest representatieve partner om dit te helpen realiseren. Wij wachten al jaren op een persoonlijk onderhoud met minister Geert Bourgeois om dit met hem te bespreken...
Terug naar top

... waarna onder druk van Watererfgoed dan toch snel 5 vaartuigen worden beschermd
Bescherming De Grote Maritieme Museumavond, waar we het falend varend erfgoedbeleid op de korrel namen, was nog geen week voorbij, of Minister Bourgeois had weer snel nieuws in de vorm van een bescherming van liefst vijf motorjachten in één keer. De schepen, voornamelijk van het type bakdekkruisers (de Allegonda, de Napoleon, de Alice, de Gentiana en de Elektra) zijn bijzonder. Ze zijn vrijwel steeds als uniek stuk gebouwd en dienden meestal als statussymbool voor vooraanstaande families of bedrijven. Deze selectie geeft een goed overzicht van de productie van motorjachten van het begin van de 20ste eeuw tot in de jaren 1960. In principe volgt binnen het jaar de definitieve bescherming van dit varend erfgoed. Het moderne motorjacht ontstond aan het begin van de 20ste eeuw met de opkomst van de dieselmotor. Dit maakte het mogelijk om kleinere schepen aan te drijven met een motor. De eerste motorjachten waren bijzonder aangezien ze vrijwel steeds als uniek stuk gebouwd werden voor een notabele, werden ze rijkelijk aangekleed en dienden ze als statussymbool. Deze schepen hadden vaak een vernuftig en sierlijk interieur. Na de Tweede Wereldoorlog werd geleidelijk aan overgeschakeld op seriebouw van motorjachten. Motorjachten waren een internationaal fenomeen. Over de jaren zijn veel buitenlandse motorjachten in onze regio terecht gekomen. De motorjachten die als varend erfgoed ter bescherming worden voorgesteld zijn voornamelijk bakdekkruisers. De bakdekkruiser is een vroeg type uit de geschiedenis van de motorpleziervaart en kent veel variaties voornamelijk bepaald door de opbouw van het schip. Bakdekkruisers zijn onder andere herkenbaar aan het verhoogde voordek met enkele patrijspoorten waaronder een beschutte ruimte de eigenaar en zijn passagiers meer comfort moest bieden. Deze ruimte bestaat in de meeste gevallen uit een woongedeelte of salon. De Allegonda werd in 1911 in Amsterdam gebouwd op de werf De Amstel. Sinds de bouw van het vaartuig zijn enkele aanpassingen gedaan. Het vooronder was oorspronkelijk bestemd voor het personeel en uiterst sober aangekleed. In deze ruimte zijn vandaag een bed, twee langsbanken en kasten te vinden. Het authentieke salon is samen met de ranke lijn de grootste troef van dit schip. De Napoleon werd gebouwd op de scheepswerf Van Praet-Dansaert in Baasrode als directieschip en familiejacht voor de familie Van Praet. Het schip werd gebruikt om tochtjes te maken op de binnenwateren van Vlaanderen. Het schip werd in 1995 gerestaureerd om er na restauraties rondvaarten mee te organiseren in de Antwerpse haven. De Napoleon is een prachtig voorbeeld van een directieschip uit de jaren 1920. Het schip fungeerde als een visitekaartje van de scheepswerf Van Praet-Dansaert. De Alice was oorspronkelijk geconcipieerd om de Congolese rivieren te bevaren. Het schip zou met een stoommachine worden uitgerust. De Alice werd evenwel nooit afgewerkt voor Congo, in 1932 werd het afgewerkt als luxejacht voor een Antwerps particulier. In de plaats van een stoommachine kreeg de Alice een extra hut achteraan. Er werd centraal een dieselmotor geïnstalleerd. Tussen 2001 en 2007 werd de Alice in verscheidene fasen gerestaureerd en gemoderniseerd. Stuurhut, motor en elektriciteit werden vernieuwd. De Alice is een zeldzaam voorbeeld van een stalen bakdekkruiser uit het interbellum. De Gentiana werd gebouwd op de werf Thornycroft in 1955. Het schip werd ontworpen door John Thornycroft voor een belangrijke klant van de werf en werd uitgerust met twee motoren van Thornycroft. De Gentiana is ontworpen met de meest geavanceerde technieken van die tijd en voor het ontwerp werd inspiratie gevonden bij de schepen die voor de Engelse Navy gebouwd werden. De Elektra werd in 1964 op de werf Van de Voorde op de Antwerpse linkeroever gebouwd. De Elektra werd ontworpen door Edgard De Graef. Mogelijk probeerde Van de Voorde een nieuwe markt aan te boren met dit type schepen. Van de Voorde was immers van origine een scheepsbouwer voor de professionele binnenvaart. Met de Elektra hoopte de werf de Nederlandse bouwers van plezierjachten te kunnen beconcurreren. De betimmering van het schip werd uitgevoerd door Meert in Boom. We feliciteren de eigenaars van deze schepen van harte maar benadrukken dat deze maatregelen na decennia verwaarlozing van het varend erfgoed en in het licht van de gigantische achterstand helaas pleisters op een houten been zijn.
Terug naar top

Duitsland moet de Charlesville op eigen kosten en ongeschonden bergen
Charlesville

Charlesville

Charlesville
Na een maandenlang aanslepende strijd om de laatste Congoboot Charlesville te redden van verschroting en naar Antwerpen terug te halen, bieden zich nu nieuwe perspectieven aan om het internationale topstuk van het varend erfgoed alsnog te recupereren. De Charlesville is een in 1950 in Antwerpen gebouwde en wereldwijd als enige exemplaar overgebleven prachtige Europa-Afrika-liner, die de jongste jaren verkommerde als jeugdherberg in het Duitse Rostock. De poging van Watererfgoed Vlaanderen om voor het schip een Belgisch behoudsproject op te starten werd in extremis tegengehouden door de burgemeester van Rostock en de deelstaat Mecklenburg-Vorpommern. Op 30 mei 2013 kwam het schip in verdachte omstandigheden tot zinken tijdens het sleeptransport van Rostock naar de afbraakwerf UAB Subare in het Litouwse Klaipeda. Op 30 november 2013 verstreek de termijn van zes maanden waarbinnen de eigenaar van het schip zich bij de Poolse overheid kon aanmelden met het voornemen zijn schip van de zeebodem weg te ruimen. Sinds het zinken is Watererfgoed Vlaanderen als enige Belgische organisatie nauw met de top van de Poolse overheid in contact gebleven om de evolutie op de voet te volgen. Watererfgoed Vlaanderen overlegde eveneens intensief met de verzekeraars van het schip. Om verschillende redenen weigeren de verzekeraars dekking en willen ze niet opdraaien voor de bergingskosten. Watererfgoed Vlaanderen heeft het juridisch statuut van de gezonken Charlesville zeer grondig onderzocht. Ten eerste onderschreef een internationale topspecialist van het internationaal recht m.b.t. onderwatererfgoed volledig onze analyse dat het schip momenteel internationaal onderwatererfgoed is, dat wordt beschermd door artikel 303 van het VN Zeerechtverdrag van Montego Bay. Deze bepaling verplicht alle betrokken staten om het schip te behouden en om in dat verband samen te werken. Ten tweede kunnen we nu zwart op wit bewijzen dat de intentie van in het begin was om het schip in Klaipeda voor grof geld te verschroten. Deze intentie was tot dusver door de Duitse, Litouwse en Nederlandse betrokkenen ontkend, om te ontsnappen aan de internationaal en Europees opgelegde toelatingsprocedures voor de export van afval. Vóór het vertrek uit Rostock heeft Watererfgoed Vlaanderen bij de Duitse en de Litouwse overheden bij herhaling klacht ingediend tegen de grove overtreding van de milieuregels, neergelegd in de Conventie van Bazel, de EU-Afvaltransportverordening 2006/1013 en de Duitse afval- en strafwetten. De deelstaat Mecklenburg-Vorpommern, die eerder al een loopje nam met haar eigen erfgoedwetgeving, negeerde onze klachten echter. Nu vaststaat dat het schip zonder toelating voor afbraak uit Rostock is weggevaren, is de consequentie dubbel:
  • strafbaarheid van alle betrokkenen met gevangenisstraf tot 5 jaar en een forse geldboete afhankelijk van het inkomen van de dader;
  • verplichting voor verkopers en de kopers en, bij hun in gebreke blijven, van de deelstaat Mecklenburg-Vorpommern, om het schip, als illegaal getransporteerd 'afval', op hun kosten van de Poolse zeebodem te verwijderen ('terugnameplicht' bij illegale overbrenging van afval volgens art. 24 van de EU-Afvaltransportverordening).
Concreet volgt uit de gecombineerde toepassing van het VN Zeerechtverdrag, de Conventie van Basel en de Europese Afvalverordening, dat de Duitse instigatoren van het verschrotingsplan (de verkopers en de navolgende kopers, inbegrepen de curator van de jeugdherberg) en op zijn minst de deelstaat Mecklenburg-Vorpommern, het schip op hun kosten ongeschonden moeten bergen. Watererfgoed Vlaanderen vraagt dat de Charlesville terug naar Antwerpen wordt gehaald, niet om er, zoals eerder voorzien, een commercieel project in onder te brengen, maar als klapper van een internationaal appellerend Wereld Haven en Maritiem Museum, het WHaMM! De Poolse overheden zijn volop bereid om met Watererfgoed Vlaanderen en andere partners samen te werken om de Charlesville te redden. Watererfgoed Vlaanderen heeft over de berging contacten gehad met verschillende bergers in en buiten Europa, waaruit bleek dat ze mogelijk is voor ca. 5 miljoen EUR. Het casco kan museumklaar worden gemaakt met een mini-restauratie, waarbij sociale tewerkstelling wordt ingezet. Watererfgoed Vlaanderen heeft ook reeds een ernstige private partner gevonden die bereid is 1 miljoen EUR te investeren in de verwerving van het wrak. De recuperatie van de Charlesville wordt o.m. ondersteund door de Congolese consul-generaal mevr. Louise Nzanga Ramazani, die wijst op het grote historische belang van het schip voor België zowel als Congo. Watererfgoed Vlaanderen vraagt dat een Task Force wordt opgericht om de berging van de Charlesville voor te bereiden, en dat Duitsland, Polen en Congo worden uitgenodigd voor een internationale samenwerking. Wegens onze expertise en kennis van het dossier vragen we nauw bij een en ander te worden betrokken. Het persbericht over de berging staat hier op onze website.
Terug naar top

Watererfgoedgesprek met Sinterklaas over VN-bezwaren tegen stoomboot
Sinterklaas Alsof de hierboven geschetste problemen rond het varend erfgoed nog niet erg genoeg zijn, bereikte ons net het bericht dat de Verenigde Naties nu ook bezwaren formuleerden tegen de exploitatie door Sinterklaas van zijn stoomboot. In een watererfgoedgesprek op onze website verneem je alles over de zware problemen waarmee de grote kindervriend en tegelijk heilige reder vandaag te worstelen heeft.
Terug naar top

Havenbedrijf Antwerpen wint Europese erfgoedprijs
Espo Award

Espo Award
Op 6 november werd de haven van Antwerpen in het Brusselse stadhuis bekroond met de ESPO Award 2013 voor het beste Europese project voor de maatschappelijke integratie van havens. De trofee van de European Sea Ports Organisation werd overhandigd door Siim Kallas, de vice-president van de Europese Commissie en Commissaris voor Transport. Chief Operations Officer Christiaan De Block van het Havenbedrijf nam de Award in ontvangst. Voor de vijfde editie van de Award was als thema ‘Erfgoed’ gekozen. Aan de deelnemende havenautoriteiten werd gevraagd hun verwezenlijkingen en inspanningen op het vlak van erfgoed, en meer specifiek havenerfgoed, te presenteren. Het Gemeentelijk Havenbedrijf Antwerpen diende zijn kandidatuur in onder de vorm van de prachtige brochure ‘Erfgoed: het kruimelpad tussen stad en haven’, een product van de communicatiedienst dat je hier kan nalezen. Centraal daarin staat het Eilandje, ooit de bakermat van de moderne haven, nu gelegen tussen stad en haven en sinds een aantal jaren aan een complete heropleving bezig. De combinatie van stadsrenovatie, nieuwe cultuurinstellingen en havenerfgoed in een hedendaagse aankleding maakt het Eilandje tot de vitale link tussen stad en haven. De ESPO Award werd voor het eerst uitgereikt in 2009 om innovatieve projecten van Europese havenautoriteiten te bekronen die de sociale integratie en het maatschappelijk draagvlak van havens bevorderen. Met de jaarlijkse award wil ESPO de duurzame ontwikkeling van Europese havens en steden bevorderen. Op de short list waren naast Antwerpen ook de havens van Cartagena, Dover, Livorno en Oslo genomineerd. Een boekje met alle kandidaturen vind je hier. Onze voorzitter was lid van de jury. We feliciteren havenvoorzitter Marc Van Peel en het hele Havenbedrijf van harte met deze terechte erkenning van de vele projecten voor de valorisatie van het Antwerpse watererfgoed.
Terug naar top

We vierden mee de 20ste verjaardag van de Europese baggerorganisatie EuDA
EdA Op 7 november 2013 waren we aanwezig tijdens de plechtige viering van de 20ste verjaardag van de European Dredging Association in de Bibliothèque Solvay in Brussel. Deze organisatie vertegenwoordigt de Europese baggerbedrijven bij de internationale een Europese instellingen. In die twee decennia onderging de sector grote veranderingen: van slijkboeren zijn de baggeraars designers van zeeën en continenten en milieu-specialisten geworden. Ronduit indrukwekkend is het topwerk dat onze Vlaamse baggeraars overal ter wereld verrichten: van de bouw van energie-ontginningseilanden in de Perzische Golf tot de verbreding van het Panamakanaal. In de Schelde-afdeling over het thema wereldrivieren in het Wereld Haven en Maritiem Museum hebben we speciaal ruimte gemaakt voor een permanente expo over de geschiedenis en de toekomst van het baggerwerk, meteen een visitekaartje voor één van onze belangrijkste maritieme bedrijfstakken.
Terug naar top

Nieuws over Watererfgoed Vlaanderen

Vaar je in 2014 mee met het historisch racejacht Tomidi ? Wat een belevenis !
Tomidi

Tomidi
Ons lid de Tomidi werd onder de naam Rucanor Tristar op 6 februari 1985 geboren op de Standfast-scheepswerf te Breskens. Het enige doel was deel te nemen aan de Whitbread Round the World Race 85/86 met schipper Staf Versluys. Staf won in zijn klasse (D). Zéér uitzonderlijk (met nieuwe kiel, achterschip en mast) werd dezelfde romp een 2de maal gebruikt voor de 89/90 editie van de WRTWR onder de naam Rucanor Sport. Schipper Bruno Dubois deed het minder goed, vooral door pech (aanvaring met een walvis ten oosten van Nieuw-Zeeland). Sinds eind 1990 heeft de Tomidi een jaarlijks (charter)programma met volgende objectieven: zeiltraining geven aan individuelen en groepen; teambuilding, incentives en PR voor besturen en bedrijven; en last but not least wedstrijdzeilen zonder dat enige voorkennis van het zeilen noodzakelijk is ! In 2009 werd de Tomidi officieel beschermd als Vlaams varend erfgoed. Naast de klassieke dag- en weekendtochtjes maakt de Tomidi volgend jaar deze bijzondere tochten:
  • Pasen 19 - 21 april: Pas de Calais
  • 1 - 4 mei: Londen
  • 29 mei - 1 juni: Oostende voor Anker, dagtochtjes
  • Pinksteren 7 - 9 juni: Escale à Calais
  • 28 juni - 10 augustus: de Tomidi Tall Ships Races 2014
    Startreis: Oostende - Harlingen (Nederland) 28 juni - 5 juli
    Race 1: Harlingen - Fredrikstad (Noorwegen) 5 - 14 juli
    Flottielje: Fredrikstad - Bergen (Noorwegen) 14 - 26 juli
    Race 2: Bergen - Esbjerg (Denemarken) 26 juli - 4 augustus
    Thuisreis: Esbjerg - Oostende 4 - 10 augustus
  • 22 augustus - 14 september: de Tomidi Falmouth - Royal Greenwich Tall Ships Regatta 2014
    Startreis: Oostende - Falmouth (Cornwall)
    22 - 30 augustus
    Race / Flottielje: Falmouth - Royal Greenwich (Engeland) 30 augustus - 8 september
    Thuisreis: Greenwich - Oostende 8 - 14 september
  • Antwerp Race 10 - 12 oktober op de Schelde
  • Wapenstilstand 8 - 11 november Pas de Calais.
Info op www.tomidi.be, via info@tomidi.be en bij Dirk Gunst op +32 (0)475 27 47 62. Veel zeilgenot !
Terug naar top

Navigo genomineerd voor West-Vlaamse erfgoedprijs
Naviog Op zondag 15 december 2013 wordt voor de tweede keer de Erfgoedprijs van de Provincie West-Vlaanderen uitgereikt. Op die dag bekroont het provinciebestuur organisaties of personen die in de periode 2011-2013 in het oog sprongen met een initiatief rond ‘publiekswerking over erfgoed’ en organisaties of personen die in de periode 2009-2013 zich onderscheidden op vlak van ‘onderzoek rond erfgoed’. In Koksijde kijkt men daar iets harder naar uit dan in de rest van de Provincie, want beide Koksijdse musea zijn genomineerd: het Abdijmuseum Ten Duinen 1138 voor de wetenschappelijke werking en het NAVIGO - Nationaal Visserijmuseum voor de publiekswerking rond de succesvolle zomerexpo (2011): Zeerotica. Over liefde en lust aan de kust. Het ruime publiek kon via de website de genomineerde initiatieven mee helpen bepalen. Er kwamen meer dan 400 inzendingen binnen. Voor beide musea is de nominatie een bekroning op het werk van de laatste jaren en een stevige opsteker voor het volledige team.
Terug naar top

Gentse Barge bouwt reputatie als podium voor de betere rootsmuziek
Getijden Niet alleen is de Gentse Barge één van de schitterendste voorbeelden van hedendaags watererfgoedbeheer, maar zij bouwt ook een reputatie op als podium voor de meest authentieke Vlaamse rootsmuzikanten. Het indrukwekkende decemberprogramma biedt je performances door Tiny Legs Tim (Mississippi Delta Blues op de Leie, snuif zijn bloedhete Amerikaanse moerasdampen hier maar eens op), Son of a Gun (Amerikaanse rootsmuziek), Gabriela Arnon (singer-songwriter) en Bruno Deneckere. Alle concerten op zondag om 15u00, inkom is gratis (details in de Watererfgoedkalender hieronder). Wie versmaadt een zondagje Gent met warme muziek aan boord van een van onze mooiste scheepsreplica's en verder flaneren langs de kilometerslange historische Gentse waterkant ?
Terug naar top

Beauty- en verwenavond bij SeaSens in Oostende
SeaSens Aan boord van het vroegere motorkustvaartuig m/s Heinz Schriewer in Oostende organiseert ons lid SeaSens op 11 december 2013 een complete feelgood-verwen-avond in samenwerking met Novavie, Juwelen Laelivia, Vitastyle en Physiomins. Wat kan je verwachten ?
  • SeaSens-relaxatiesessie met welkomstdrankje
  • Aperitief met versnaperingen
  • gratis gezichts- en handverzorging
  • schoonheidsadvies van een professionele en superleuke verzorgingsconsulente
  • een goodiebag vol beauty.
Kostprijs: 40,00 EUR pp all-in, inschrijven via seasens@skynet.be. Het volledige activiteitenprogramma van SeaSens voor de komende maanden kan je hier nalezen.
Terug naar top

Geschenkenbeurs in Belgica Shop in Boom
Geschenkenbeurs Ter gelegenheid van eindejaar organiseert De Steenschuit op zaterdagen 14 en 21 december van 13u00 tot 18u00 een geschenkenbeurs in de Belgicawinkel, Noeveren 26, te 2850 Boom. De Belgicawinkel is dan speciaal geopend om iedereen de gelegenheid te geven Belgica-eindejaarsgeschenken te kopen en zo de herbouw van het legendarische poolschip te steunen. Tussen 17u00 en 18u00 is er tevens gelegenheid tot het proeven van enkele topwijnen. De wijnen kunnen ter plaatse betaald en meegenomen worden. Bezoekers aan de winkel kunnen meteen in de werf een kijkje op de Belgica in aanbouw nemen. Op de eerste verdieping loopt de tentoonstelling 'Belgen op de Zuidpool'.
Terug naar top

Gazetje van Lillo gesmaakt nieuw initiatief van Het Landshuis
Gazet van Lillo

Landshuis
Ons lid Het Landshuis / Temple Group, dat in 2007 startte met de exploitatie van het Oud Gemeentehuis van Lillo-Fort als vergader- en seminariecentrum voor de zakenwereld, blijft nieuwe initiatieven nemen. Werd in 2012 gestart met het centrum voor hedendaagse kunst Kunstpunt, enkele weken geleden zag de elektronische nieuwsbrief Het Gazetje van Lillo het licht, met daarin nieuws over het kleinste, misschien wel het allermerkwaardigste dorpje van Vlaanderen, vol merkwaardige figuren in een historisch Scheldefort. In het tweede nummer van Het Gazetje van Lillo komen o.m. de gidsen Werner Bril en Walter Dreessen in de schijnwerpers. Info over de nieuwe publicatie bij receptie@hetlandshuis.be. Voor de liefhebbers van het heerlijk relaxte havenfeestje Lillo Waterdorp van Watererfgoed Vlaanderen verklappen we al dat de vierde editie zal doorgaan op zondag 10 augustus 2014. Noteer het alvast in je agenda !
Terug naar top

Erfgoed Damme beschikbaar voor lezingen over Brugse voorhaven en Lievekanaal
Damme Erfgoed Damme organiseert boeiende lezingen over de geschiedenis van Damme, de middeleeuwse voorhaven van Brugge, en het middeleeuwse kanaal de Lieve. De lezingen zijn doorspekt met verhelderende kaarten en foto’s. De lezing over de Lieve toont hoe Gent in de 13de eeuw kosten noch moeite spaarde om een kanaal naar Damme te graven. Damme werd de voorhaven van Brugge én die van Gent. De Lieve was niet alleen het eerste grootschalige handelskanaal van Vlaanderen, maar ook van Europa. Het was een huzarenstuk zonder weerga, met een nooit geziene onteigening. Na 750 jaar rest van de Lieve in Moerkerke en Damme nog verrassend veel. Kijk hier op de website van Erfgoed Damme of vraag rechtstreeks info op bij caroline.terryn@telenet.be.
Terug naar top

Van Willem de Cogmakere tot John Cockerill, een goudmijn door erelid Staf Asaert
getijden In een eerdere Getijden kondigden we het laatste werkstuk van ons erelid Gustaaf Asaert aan, een monumentale geschiedenis van de Antwerpse scheepsbouw. De oudste schriftelijke vermeldingen van scheepsbouw in de Scheldestad dateren van de veertiende eeuw en verwijzen naar bedrijvigheid in Burchtgracht en in ruien en vlieten. Door de stadsuitbreidingen verloren die stadskanalen hun strategisch belang van stadsvest en werden ze bruikbaar voor de bouw en tewaterlating van bescheiden scheepjes. Hier dienen naast de Sint-Jansvliet en de Steenhouwersvest ook de Kool- en Sint-Pietersvliet vermelding. Buiten de muren op het Laag-Kiel, langs de Scheldeoever, werd eveneens bedrijvigheid vastgesteld. Tijdens de zestiende eeuw groeide Antwerpen uit tot de metropool van het westen. Maar deze zogenaamde Gouden Eeuw bleek op scheepsbouwkundig gebied eerder teleurstellend. Hoewel de Scheldehaven over een eigen handelsvloot beschikte die bedrijvig was op de West-Europese zeeën bleef de plaatselijke productie beperkt tot kleinere schepen en werden de grote zeeschepen zoals karvelen buiten de stad aangekocht. Die verbood om veiligheidsredenen (brandgevaar) in 1547 elke scheepsbouwactiviteit binnen haar muren. Het duurde nog enige jaren vooraleer in de nieuwe stadswijk Nieuwstad mogelijkheden werden geboden aan de derde vliet, ook Timmervliet geheten. De sluiting van de Schelde begonnen in 1585 reduceerde Antwerpen gedurende twee eeuwen tot een rivierhaven die door de productie van de bescheiden werfjes van de Nieuwstad verder van binnenschepen kon worden voorzien. Althans tot ca. 1650 want daarna deed de crisis in Zuidelijke Nederlanden ook hier de activiteiten de das om. Tijdens de achttiende eeuw was de Antwerpse scheepsbouw op enkele scheepsbouwers na verdwenen. De verovering door de Fransen heeft geleid tot de vrijmaking van de Schelde wat de plaatselijke scheepsbouw heeft gestimuleerd. Naast de opgang van een particuliere scheepsconstructie bouwde de Franse bezetter voor zijn marine een groot scheepsarsenaal. Na de Franse nederlaag van 1815 waren de Nederlanden herenigd en groeiden rondom de napoleontische dokken diverse werven die zeeschepen op stapel hebben gezet. De scheiding van het koninkrijk veroorzaakte een diepe crisis. De afschaffing van de Scheldetol in 1863 lag aan de basis van een heropbloei met tal van familiale scheepswerven ook op de linkeroever. Maar de opkomst van de ijzeren en stalen schepen van de stoomvaart deden het bescheiden familiebedrijf wijken voor grotere scheepbouwfirma’s op aandelen. De belangrijkste was de Cockerillwerf sinds 1844 gevestigd langs de Schelde ter hoogte van de huidige Cockerillkaai. Die bouwde staatspakketboten voor de lijn Oostende-Dover, schepen voor de Russische rivieren en voor de eigen Cockerill Line. Omdat de infrastructuur meer en meer in het gedrang kwam door gebrek aan ruimte verhuisde Cockerill in 1874 naar Hoboken. Het Russische afzetgebied dat door de ondergang van het tsarenrijk na 1918 was weggevallen kon gelukkig worden opgevangen door de Belgische kolonie Congo. Intussen was de scheepsherstelling tot een zelfstandige bedrijftak uitgegroeid. Kleine familiale ondernemingen die de bouw van grote stoomschepen niet aankonden hebben met succes hun heil gezocht in onderhoud en herstel van vaartuigen aangemeerd in de intussen verder uitgebouwde haven van de negentiende eeuw. Voor grootscheepse reparaties en onderhoudswerken had de stad gezorgd door stedelijke droogdokken ter beschikking te stellen. Ook bij de scheepsherstelling kwamen geleidelijk grotere ondernemingen aan bod met als exponent Mercantile, een bedrijf van internationale allure. Zowel Cockerill als Mercantile hebben een ontijdig en onverdiend eind gekend door de diepe crisis die de West-Europese scheepsbouw in de vorige eeuw heeft getroffen. Verder kan de lezer kennis maken met de zeven werken van de scheepsbouwer, zowel wat nieuwbouw als reparatie betreft. Aandacht wordt geschonken aan de planning, de aanvoer en keuze van grondstoffen, gereedschappen en beplanking, tewaterlating en afbouw. In zake scheepsherstelling wordt onder meer onderhoud, sloop, scheepsinspectie en expertise besproken. Ten slotte heeft de auteur het over de opleiding van de scheepsbouwers en de sociale toestanden op de werven. De Antwerps scheepsbouw is in de loop van zeven eeuwen geen succesverhaal gebleken. Hij had af te rekenen met een gebrekkige infrastructuur, met de eeuwenlange sluiting van de Schelde, met de economische recessie na 1650 die zijn werking zeer ernstig hebben belemmerd en met de twee wereldoorlogen van de twintigste eeuw. Hoewel vaak marginaal heeft de Antwerpse scheepsbouw met Cockerill en Mercantile toch een voortreffelijk internationaal peil kunnen bereiken. Het overvloedig met bronverwijzingen gestaafde standaardwerk van dr. Asaert telt 563 pagina's is een onmisbaar naslagwerk voor iedereen die in maritieme geschiedenis is geïnteresseerd en een ware goudmijn voor onderzoekers. Het kost slechts 19 EUR en de verzending is gratis. Info bij de auteur via staf.asaert@belgacom.net.
Terug naar top

The Port Office. The Art and Architecture of European Port Authorities
getijden Onder redactie van Patrick Verhoeven publiceerde ons lid Pandora Publishers met de European Sea Ports Organisation een fraai boek over de gebouwen van de Europese havenbesturen. Het boek bevat historische schetsen en prachtige buiten- en binnenfoto's van oude, gerenoveerde en gloednieuwe havenkantoren in een 17-tal Europese zeehavens (waaronder jammer genoeg geen Vlaamse). Sommige gebouwen stralen een paleisachtige grandeur uit, andere 21ste-eeuwse zakelijkheid, weer andere havenbeheerders betrekken heringerichte magazijnen. Pandora onderlijnt hiermee haar reputatie als toonaangevende Vlaamse uitgever van boeken over maritieme geschiedenis, kunst en cultuur. Meer info: christophe.valkeniers@pandorapublishers.eu.
Terug naar top

Erelid Albert Himler stelt plaatsing van een waterkeringsmonument voor
getijden Ons erelid Albert Himler, in België grondlegger van de industriële havenarcheologie, heeft een kant-en-klaar voorstel om n.a.v. de heraanleg van de Antwerpse Scheldekaaien en de verhoging van de waterkering een segment van de nu bestaande waterkeringsmuur te bewaren en als monument op te stellen. Sinds 1979 beveiligt deze 5 kilometer lange, met 25 rolpoorten uitgeruste betonnen muur de stad tegen overstromingen. Hoe verfoeid het uitzicht van deze muur onder de Antwerpenaren ook is, hij verdient inderdaad in de herinnering bewaard te blijven. De hiernaast getoonde schets van de hand van Albert kan je nader bestuderen bij de achtergronddocumenten op onze website. We juichen het idee alvast toe en hopen dat Waterwegen en Zeekanaal en de Stad Antwerpen het zullen oppikken. Het laat zich echter aanzien dat de waterkeringsmuur morgen nog niet uit het stadsbeeld verdwenen zal zijn...
Terug naar top

Gerald Verbeeck pluist geschiedenis van scheepswerf Maes in Burcht uit
R Mols Ons lid Gerald Verbeeck ‒ wiens lezingen over Scheldeschilders in de Antwerpse bank Dierckx-Leys een geweldig succes zijn en nu aan een vierde sessie toe zijn ‒ werd geboren in Burcht. Toen hij op de cover van ons Lokaal Watererfgoedmanifest 2012 een foto van het Scheldedorp zag, besloot hij zich te verdiepen in de geschiedenis van de vlak naast de kerk gelegen, nu gesloten scheepswerf Maes. Het leverde een fraai geïllustreerde nota op, met aandacht voor een mooi schilderij van Robert Mols uit de collectie van het MAS en de erg bewogen bedrijfsgeschiedenis. Je kan de nota hier vinden bij de achtergronddocumenten op onze website.
Terug naar top

Ander watererfgoednieuws

Naar een replica van een Congolose raderstoomboot ?
Stoomboot Via Patrick Viaene en Lieven Ponet vernamen we dat in de gebouwen van de KU Leuven in het Arenbergpark te Heverlee in 8 kisten onderdelen van een 175 pk compoundstoommachine afkomstig van een Congolese hekraderboot worden bewaard, met een totaal gewicht van 12 ton. In de archieven van de UCL in Louvain-la-Neuve zit een schrijven van Otraco uit 1960 waarin deze stoommachine werd aangeboden aan de universiteit. Het bijgevoegde plan werd helaas nooit teruggevonden. Een vraag hieromtrent aan beide universiteiten bleef onbeantwoord. Er zijn initiatieven genomen voor het opstellen van de bouwplannen van een geschikte hekraderboot. Het Scheepvaartmuseum te Baasrode bezit een plan dat mits aanpassing bruikbaar is. De bedoelde boot heeft een lengte van 19m65 (romp) en een max. breedte van 6m30. De diepgang is ongeveer 1m. De bouw van een replica is zeker het overwegen waard. Dergelijke boten werden destijds in groten getale gebouwd voor onze ex-kolonie, waar ze in belangrijke mate bijdroegen tot de welvaart. Zowaar een mooie aanvulling voor het Charlesville-project !
Terug naar top

Wijnopslagplaats aan Antwerps Houtdok beschermd als monument...
Wijnopslag Op 12 september 2013 tekende minister Geert Bourgeois het voorlopig beschermingsbesluit voor een wijnopslagplaats aan het Houtdok-Zuidkaai in het oude Antwerpse havengebied. De opslagplaats wordt beschermd omwille van haar industrieel-archeologische en historische waarde. De wijnopslagplaats is gebouwd in functie van de wijnhandel in bulk. Deze kende zijn hoogtepunt tussen 1960 en eind jaren 1970, met Antwerpen als een van de voornaamste havens. Het gebouw was de eerste wijnopslagplaats gericht op wijnopslag en -overslag in bulk in de Antwerpse haven. Het werd in 1960 gebouwd door de Franse firma Pislor en was de enige gekende opslagplaats van dit type in Vlaanderen. Kort na de bouw in 1960 kende de opslagplaats een enorm succes. De snelle evolutie van de 20ste-eeuwse wijntransportmarkt zorgde ervoor dat de wijnoverslag in bulk na enkele decennia achterhaald was, waarna de wijnoverslagplaats in de jaren 1990 in onbruik geraakte. De utilitaire bedrijfsarchitectuur van het exterieur contrasteert sterk met het verrassende interieur, gekenmerkt door een tegelbekleding en een kleurrijke afwerking van het buizensysteem en leuningen. De wijnopslagplaats bleef integraal bewaard, inclusief al haar losse en vaste installaties.
Terug naar top

... en precies dezelfde eer voor de Siberiabrug-Noord
Siberiabrug Minister Geert Bourgeois ondertekende ook de voorlopige bescherming van de Siberiabrug-Noord met inbegrip van de landhoofden en bijhorend bedieningshuis, gelegen in het historische havengebied in Antwerpen. In principe volgt, na het doorlopen van de procedure met onder meer een openbaar onderzoek, binnen het jaar de definitieve bescherming. De Siberiabrug werd gebouwd in 1938-1943 en is gelegen aan het noordelijke hoofd van het Suezdok, een klein dok dat het langgerekte Kattendijkdok met het Amerikadok verbindt. Dit is een markante en beeldbepalende locatie tussen de oude haven met het 19de-eeuwse kenmerkende dokkenpatroon en de “nieuwe” haven, uitgebouwd in noordelijke richting vanaf 1887. Minister Bourgeois: “De Siberiabrug is een goed bewaard en steeds zeldzamer wordend voorbeeld van een ophaalbrug, meer bepaald een basculebrug van het type Strauss. De naam refereert aan de Amerikaanse ingenieur Joseph B. Strauss (1870-1938), bekend vanwege zijn bijdrage aan de bouw van de Golden Gate Bridge (1937) in San Francisco.” De geklonken stalen brugconstructie van de Siberiabrug werd uitgevoerd door de SA “Les Ateliers Métallurgiques-Nivelles” onder leiding van ingenieur-architect M. Delens uit Gent. Zowel in constructiemethode, vormgeving als mechanische werking vormt de brug een representatief exemplaar van het type. De werking van dit brugtype, herkenbaar door de ballastkist boven het wegdek, berust op een vervormbaar parallellogram met één onbeweeglijke basis. De voorlopige bescherming van de Siberiabrug werd gekozen omwille van haar type, en past binnen het geheel van een aantal beschermde bruggen met een andere en soms oudere typologie in de nabije omgeving, namelijk de Willembrug, de Nassaubrug en de Mexicobruggen. De bruggen illustreren de internationale ontwikkelingen en technologische diversiteit in de bruggenbouw in de loop van de voorbije 200 jaar. Tegelijkertijd met de brug werd een bedieningshuis gebouwd in zakelijke interbellumstijl. Het bedieningshuis en de landhoofden maken integraal deel uit van deze voorlopige bescherming.
Terug naar top

Nieuw bezoekerscentrum aan brug van Vroenhoven
Vroenhoven Op 1 november startte de uitbating van de brug van Vroenhoven. Er werd een globale visie uitgewerkt voor het horeca-gedeelte, een belevingscentrum over WOII en een bezoekerscentrum voor de binnenvaart. De nieuwe brug van Vroenhoven is een unieke locatie met heel wat toeristisch potentieel. Aan de brug van Vroenhoven startte de tweede wereldoorlog in ons land. Ook over de binnenscheepvaart en over het economisch en recreatief belang van het Albertkanaal werd een interessant parcours uitgewerkt. De oude brug van Vroenhoven was een geklasseerd monument en kon enkel worden vervangen door een nieuwe monumentale (geklasseerde) brug. Om die reden werd de bunker in het geheel geïntegreerd en werd onder de nieuwe brug een multifunctionele ruimte gebouwd. De investeringen in het bezoekerscentrum (oorlog en binnenvaart) zullen ongeveer 800.000 EUR bedragen. Het gemeentebestuur van Riemst en nv De Scheepvaart zijn ervan overtuigd dat door deze invulling de gemeente en heel Zuid-Limburg een sterke attractie rijker worden, die bezoekers uit heel Vlaanderen, Wallonië en Nederland zal aantrekken.
Terug naar top

Restauratiepremie voor watermolen van Loonbeek, Huldenberg
Watermolen Minister Geert Bourgeois kende een premie van 154.854,13 EUR toe voor de eerste van drie restauratiefasen van de Watermolen van Loonbeek, Huldenberg. De watermolen prijkt samen met de schuur en omgeving al sinds 1994 op de lijst van beschermde monumenten. Na het volledige restauratieproject zal de molen worden opengesteld voor het publiek. “Tijdens deze eerste restauratiefase worden de daken van het schuurgebouw en het molengebouw aangepakt,” aldus minister Bourgeois. “De daken zijn in zeer slechte staat: er ontbreken dakpannen en de balken die overblijven zijn aan het verrotten. Dringende restauratiewerken zijn noodzakelijk om nog verdere schade aan het interieur te vermijden. In latere fasen volgen nog de gevels en het maalvaardig maken van de watermolen. Bedoeling is om dit uniek stukje erfgoed daarna te gaan ontsluiten voor het publiek.” Het molengebouw is opgetrokken in baksteen met een natuurstenen plint. Het heeft twee bouwlagen en een zolder en bestaat uit twee delen: de eigenlijke molen aan de rivierkant en, in het verlengde daarvan, de voormalige molenaarswoning. In de naar de straat gekeerde gevel van de molen zit een ronde steen, waarin het wapen van de familie van der Vorst is gebeiteld. De heerlijkheid Loonbeek (inclusief de molen) was in 1500 in het bezit van Jan van der Vorst. Tot 1811 bleef zij eigendom van zijn nakomelingen.
Terug naar top

Munitiestort voor Heist uit WOI bestaat vrijwel volledig uit gifgasgranaten
Gifgas Op de zandbank Paardenmarkt voor Heist ligt een belangrijke dumpsite van oorlogsmunitie uit Wereldoorlog I. Het is er verboden te vissen of het anker uit te werpen omdat er grote hoeveelheden granaten, deels geladen met gifgas, op en in de bodem liggen. Op de zandbank ligt naar schatting 35.000 ton munitie. Tot nu werd aangenomen dat een derde van de dumpsite bestond uit gifgasgranaten. Maar uit nieuw onderzoek van dossiers van het Bestuur van het Zeewezen, de Recuperatiedienst van het Belgische Leger en het kabinet van de toenmalige Belgische minister van oorlog Masson door dr. Luc Vandeweyer (Rijksarchief) en dr. Tine Missiaen (Universiteit Gent) blijkt nu dat de gedumpte munitie "hoogstwaarschijnlijk vrijwel volledig uit gifgasgranaten bestaat". Het subdossier kreeg als titel "Immersion d'obuz à gaz asphyxiant". Chemische munitie leverde het grootste gevaar op en kon niet gecontroleerd tot ontploffing gebracht worden aan land, de kans dat dampen door de wind oncontroleerbaar zouden worden weggeblazen was immers te groot. De Paardenmarkt werd aangewezen als ideale stortplaats omdat het een "banc absorbant" betrof waarin de granaten zouden wegzinken en spoedig onder het slib zouden verdwijnen. Het stort ligt op nauwelijks 500 meter van het strand en is bijna onmogelijk te ruimen. Om de granaten op te scheppen is een baggermachine nodig. Wetenschappers maken zich echter weinig zorgen. Het stort ligt veilig begraven onder een laag zand en de toestand wordt goed opgevolgd. Tot nu zijn er ook nog geen lekken geweest (op basis van een bericht door Ellen Maerevoet op www.deredactie.be).
Terug naar top

Laatste blik op een Oostendse Kanaalferry
Kanaalferry Na het faillissement van TransEuropa Ferries is de in 1845 gestarte traditie van de veerboten op de België-Engelandlijn tot een abrupt einde gekomen. Zonet is de Pride of Calais, een in 1987 in Duitsland voor Townsend Thorsen gebouwde kanaalferry, die als Ostend Spirit nog koststondig op de lijn Oostende-Ramsgate voer, aangekomen bij een Turkse sloopwerf. De laatste reis van dit schip kan je meemaken op dit filmpje. Het schip mag niet worden verward met de in 1991 bij Boelwerf voor de Regie voor Maritiem Transport gebouwde Prins Filip, die na heel wat omzwervingen nog steeds in commerciële exploitatie is, nu onder de naam Calais Seaways. Over de ex-Prins Filip, zie deze Wikipedia-pagina.
Terug naar top

Vervuiling Scheldefort Sint-Filips overschaduwt erfgoedwaarden
Fort Filips
© www.fortweb.net
Bij recente grondboringen in het fort Sint-Filips aan de Scheldelaan in het Antwerpse havengebied werd een vat met industrieel afval geraakt. In het natuurgebied blijkt decennialang afval gedumpt te zijn. In opdracht van het Gemeentelijk Havenbedrijf Antwerpen zijn de bedrijven Geosonda en Ecorem bezig met een bodemonderzoek aan Sint-Filips. Dat fort is gelegen tussen de Scheldelaan en de Schelde zelf ter hoogte van de tweede Scheldebocht, tegenover de Kallo sluis. Hier bouwde Farnese in de zestiende eeuw zijn fameuze Scheldebrug en verrees later een groot pantserfort, waarvan nog monumentale resten in de grond zitten. Het fort was in 1914 de plaats waar de capitulatie van Antwerpen aan de Duitsers werd bevolen. Het fort is eigendom van het Havenbedrijf en is erkend als natuurgebied. “Met het onderzoek dat nu aan de gang is willen we de historische verontreiniging in kaart brengen”, legt Annik Dirkx van het Havenbedrijf uit. Die verontreiniging zou al dateren van de jaren vijftig tot zeventig. “Toen dacht men nog dat afval onder de grond stoppen de beste manier was om er vanaf te geraken”, zegt Dirkx. “Het onderzoek is al aan de gang sinds begin 2013 en zal pas half 2014 afgerond worden. Dan zullen ook de resultaten bekend gemaakt worden.” Op termijn zou het Havenbedrijf de gronden voor andere projecten kunnen gebruiken. Ons lid MilAnt stelt een bijzonder belang in de erfgoedbetekenis van dit fort (bericht deels ontleend aan Gazet van Antwerpen van 27 november 2013).
Terug naar top

Antwerpse voetgangerstunnel onder de Schelde krijgt fresco's terug
Tunnel

Tunne
In een eerdere Getijden berichtten we over het uitstekende initiatief om de oude muurschulderingen terug aan te brengen in de Antwerpse Sint-Annavoetgangerstunnel onder de Schelde. Foto’s van deze fresco's zijn boven water gekomen in de controlekamer van de tunnel. Het plan om de muurschilderingen opnieuw aan te brengen is daarmee een stapje dichterbij. Dat idee werd gesuggereerd door Gazet van Antwerpen-lezer Karel Gilleir. “Bij het wandelen door de tunnel, keken wij altijd uit naar de mooie gestileerde muurschildering, met een afbeelding van Neptunus met de tekst: hier bent u halfweg. Er waren ook zeemeerminnen bij. Het zou toch een fijn idee zijn om die schilderingen weer te kunnen aanbrengen”, vond Karel Gilleir. Schepen van Monumenten Rob Van de Velde reageerde enthousiast op het voorstel. Maar zonder voorbeeld waren de muurschilderingen moeilijk opnieuw aan te brengen. “Ik ben blij te horen dat ze nu terecht zijn. Ik ga ze eerst eens rustig bekijken. Maar ik ben bereid om een klein deeltje van het budget van de Scheldekaaien hiervoor te reserveren. Het zou mooi zijn om de muurschilderingen in ere te kunnen herstellen. De stad zou dan een wedstrijd uitschrijven waarop geinteresseerde kunstenaars kunnen reageren.” (bericht op basis van Gazet van Antwerpen, 26 november 2013)
Terug naar top

Openbaar onderzoek RUP Nieuw Zuid aan de Antwerpse Scheldekaaien
RUP
Nieuw Zuid, gelegen langs de Schelde onmiddellijk ten zuiden van de Gedempte Zuiderdokken, is een van de strategische projecten uit het Strategisch Ruimtelijk Structuurplan Antwerpen (s-RSA). Het is een scharniergebied tussen binnen- en buitenstad, tussen Schelde en stad, tussen groen en stedelijkheid. Nieuw Zuid wordt een gemengde en duurzame wijk die als nieuwe stadsuitbreiding naadloos aansluit op de Scheldekaaien, het Zuid en de Brederodewijk. De Stad Antwerpen bereidt voor dit project een Ruimtelijk Uitvoeringsplan (RUP) voor. Op de Scheldekaaien worden gemeenschapsvoorzieningen en bijvoorbeeld horecapaviljoenen toegelaten. Het openbaar onderzoek over het RUP loopt tot en met 13 januari 2014. Het plan ligt tot dan ter inzage in het districtshuis van Antwerpen en bij stadsontwikkeling. Bezwaren of opmerkingen kunnen worden bezorgd aan de Gemeentelijke Commissie voor Ruimtelijke Ordening (GECORO), Grote Markt 1, 2000 Antwerpen. Met vele maritieme Antwerpenaren betreuren wij dat de laatste maritieme haventerminal uit het stadscentrum is weggebannen. Voor het eerst sinds het ontstaan van Antwerpen zullen aan het waterfront geen zeeschepen meer worden geladen en gelost, en over de Antwerpse daken zal amper nog een loeiende scheepshoorn rollen. Over de heropening van de Zuiderdokken is het overigens erg stil. Nu het stadsbestuur besliste de Sinksenfoor een andere locatie te geven, ligt de weg voor dit evidente, hoog-kwalitatieve en strategische stadsontwikkelingsproject volgens ons alvast wagenwijd open.
Terug naar top

Bezoekerscentrum Haven Gent nieuw startpunt voor verkenning havengebied
Gent In het gloednieuwe Bezoekerscentrum Haven Gent aan de Rigakaai, op de grens tussen de stad en de hedendaagse haven, worden voortaan alle georganiseerde bezoeken aan de haven ontvangen. Met het Bezoekerscentrum speelt het Havenbedrijf in op de groeiende interesse voor de Gentse haven. Het is een opvallend en herkenbaar gebouw waar bezoekers comfortabel kunnen worden ontvangen. Het Havenbedrijf Gent huldigde op dinsdag 22 oktober 2013 dit Bezoekerscentrum in, in aanwezigheid van voorzitter Mathias De Clercq en Vlaams minister van Openbare Werken en Mobiliteit Hilde Crevits. Naast het gebouw ligt het havenjacht ‘Jacob van Artevelde’ waarmee bezoekers gratis de haven kunnen verkennen op zaterdag. De bezoekmogelijkheden zijn samengebracht op deze webpagina van het Havenbedrijf.
Terug naar top

Wintervertellingen door de Kinderen van de Craen in het MAS-havenpaviljoen
Getijden Tot en met maart 2014 kan je elke laatste zondag van de maand om 15u00 genieten van een reeks havenvertellingen in het MAS-havenpaviljoen. De 'Kinderen van de Craen' zijn een samengesteld gezin. Zij hebben slechts één ding gemeen: ieder van hen is via zijn/haar stiel en DNA verbonden met het wel en wee van de haven van Antwerpen. Hun levensverhaal is ook dat van de haven en de stad. Gratis toegang, maar inschrijven is verplicht. Mail naar havenpaviljoen@haven.antwerpen.be en vermeld duidelijk je naam, adres, telefoonnummer en met hoeveel personen je wil deelnemen. Per voorstelling zijn slechts 50 plaatsen beschikbaar. Details in de Watererfgoedkalender hieronder.
Terug naar top

Betekent droogdokkenpark einde van Antwerpse zaat ?
droogdokkenpark Enkele dagen na de Grote Maritieme Museumavond kondigde het stadsbestuur de start van de investeringen in het nieuwe Droogdokkenpark goed (dit is de Scheldedijk, niet het gebied van de oude droogdokken zelf waar wij een maritiem museum willen !). Het park krijgt o.m. een uitkijkpunt aan de Schelde en, door de landinwaartse verplaatsing van de Scheldedijk, meer slikken- en schorrengebied. Met Waterwegen en Zeekanaal maakt de Stad nu een aanvang met de waterkering en de basisinfrastructuur van het gebied, inbegrepen de nieuwe Droogdokkenweg en de gedeeltelijke aanplanting van de groenstructuur. Kort daarvoor ontvingen we een noodkreet van Dirk Lenaerts en Linda Moelans. Zij bewonen aan de Scheldeoever een salonboot en zijn vandaag de enige droogvallende bewoners in de Antwerpse Scheldebocht tussen Kattendijk- en Royerssluis, de 'Slijkenhoek'. Hun plek past naar verluidt niet in het concept van het droogdokkenpark. Dirk en Linda schrijven ons: "Alsof de boswachterswoning niet meer past in het Mechelse Broek, een boerderij niet meer past in het Peerdsbos. Het is al 12 jaar een voorrecht om hier vergund te liggen. Droogdokken als menselijk antwoord op een natuurlijke zaat, we voelen ons de laatste natuurlijk droogvallende getuigen hiervan. Zelf wonen we op een salonboot: gekend in de geschiedenis, zichtbaar in Parijs, Amsterdam, Londen..." Dirk en Linda hebben aan varenderfgoedprojecten meegewerkt. "Ons hart hoort bij de geschiedenis van de scheepvaart, en willen graag op deze historische plek blijven wonen: droogvallen als maritiem erfgoed. Alleen begrijpt men politiek de win-win-situatie hiervan niet. En tabula rasa maken van de zaat is ook tabula rasa van een belangrijk stuk Antwerpse geschiedenis".
Terug naar top

Historische nota over rederij De Decker-Cassiers online
Diligent Ben De Decker bezorgde ons een overzichtelijke en met werk van marineschilder Bob De Bruycker geïllustreerde nota over de geschiedenis van de rederij De Decker-Cassiers, die bestond van 1814 tot 1890. Eugène De Decker was de zoon van Joseph-Pierre De Decker, die in 1830 lid was het Nationaal Congres. Eugène hield kantoor en woonde ook in de Venusstraat. Hij werd zelf Kamerlid en pleitte al in 1876 voor een tunnel onder de Schelde. De rederij voer o.m. op Mexico en Zuid-Amerika. Het was de tijd waarin de kapitein door de trage communicatiemiddelen moest optreden als commerciële vertegenwoordiger van de reder. De rederij ging achteruit toen haar kleinere zeilschepen het moesten afleggen tegen de massaal ingezette stoomschepen. Eugène De Decker bleef o.m. vice-voorzitter van de Cie des Chemins de Fer du Congo. Zijn grafmonument is nog steeds te bezichtigen op het kerkhof van Berchem. U kan de nota hier nalezen. 
Terug naar top

Nieuwsbrief Onroerend Erfgoed Antwerpen vult een hiaat op
Getijden We waren aangenaam verrast toen we het eerste exemplaar ontvingen van de elektronische Nieuwsbrief Onroerend Erfgoed Antwerpen, een initiatief van het Antwerpse stadsbestuur. In de inleiding legt schepen Rob Van de Velde uit dat het archeologisch en bouwkundig patrimonium van de Scheldestad is uitzonderlijk rijk en boeiend is, en dat deze schat een onuitputtelijke bron van inspiratie en zingeving voor onze hedendaagse samenleving is. De stad heeft een hoog cultureel en ruimtelijk ambitieniveau en wil daarom erfgoedwaarden maximaal in het stedelijk beleid verweven en zo Antwerpen als erfgoedstad van topniveau op de kaart zetten. Instandhouding is daarbij maar één aspect. Ontwikkeling en integratie van dit erfgoed in een actief hedendaags beleid van stedelijke ontwikkeling is minstens zo belangrijk. De grote (en nog steeds groeiende) interesse bij het brede publiek bewijst duidelijk het belang van erfgoed voor onze hedendaagse samenleving. Daarom deze nieuwsbrief die breed wil informeren over de meest uiteenlopende aspecten van het onroerend erfgoed: van restauratie- en herbestemmingsprojecten, over archeologisch onderzoek tot tentoonstellingen of nieuwe publicaties. Niet alleen de grote projecten maar ook interessante fait-divers krijgen een plaats in deze nieuwsbrief. Met dit initiatief hoopt de schepen het reilen en zeilen binnen de Antwerpse onroerend erfgoedzorg beter bekend te maken bij een ruim publiek en het bewustzijn voor het belang van dit erfgoed verder te stimuleren. Meer info via monumentenzorg@stad.antwerpen.be.
Terug naar top

Prachtboek over Nederlandse expeditiebedrijf Braakman en vaart op België
getijden De Nederlandse uitgeverij Lanasta publiceerde een kanjer van een studie over het expeditiebedrijf H. Braakman & Co. Het vertelt hoe schippersknecht Hermann Heinrich Brackmann aan het eind van de 18e eeuw in Mülheim aan de Ruhr wordt geboren en samen met zijn familieleden in de 19e eeuw in Rotterdam een schitterend expeditiebedrijf opbouwt. Door het ontbreken van opvolgers komt het Expeditiebedrijf H. Braakman & Co in de jaren dertig van de 20e eeuw geheel in handen van Ruys & Co, die de zaken voortzet. Zij gaat op haar beurt in 1970 op in de Koninklijke Nedlloyd. In de daartussen liggende jaren zijn vele bedrijfsonderdelen van HBC al opgenomen in diverse werkmaatschappijen van Ruys. In 1988 wordt Braakman Autovervoer B.V. als laatste werkmaatschappij met de naam van haar oprichter verkocht aan de Franse maatschappij Chargeurs S.A. In 1989 verdwijnt de naam Braakman uit de Registers van de Nederlandse Kamer van Koophandel. Wie heden ten dage in Rotterdam vraagt naar het bedrijf krijgt daarop nauwelijks een adequaat antwoord. Het lijkt wel of er nooit een firma met de naam Braakman heeft bestaan. Het boek brengt alles weer tot leven en bevat een zee van gegevens en illustraties over de vaart op Antwerpen met de Telegraaf-vloot. Kostprijs: 39,50 EUR, info via info@lanasta.com.
Terug naar top

Watererfgoed in de schijnwerpers in Vlaamse watertijdschriften
Getijden De Grote Rede, het informatieblad van het Vlaams Instituut voor de Zee, werd ditmaal een extra dik themanummer over de Grootte Oorlog en de Zee, met een verzameling artikels van de beste specialisten rond alle denkbare wateraspecten van de Eerste Wereldoorlog (oorlog op zee, marineschepen, wrakken, kustverdediging, de onderwaterzetting van de IJzervlakte, zeewetenschappers, fronttoerisme, visconsumptie,...). Nautilus, het maandblad van ons lid het Koninklijk Belgisch Zeemanscollege bevat een bijdrage van Flor Van Otterdyk over de legendarische Belgenland, het meest bekende schip van de Red Star Line en, toen het in 1923 voor de eerste maal de Schelde opvoer, het achtste grootste schip ter wereld. Het gekende watersportblad Varen blikt terug op de geslaagde Nieuwpoort International Boatshow en brengt een leuke reportage over de introductie en de geschiedenis van het windsurfen in België (de eerste surfplank werd in 1973 tentoongesteld tijdens het Brusselse Vakantiesalon...). Bootmagazine beschrijft de voorbije Schelde Vrij-parade, een vaartraject langs Leie en Schelde en de technische geschiedenis van de bouw van binnenschepen.
Terug naar top

Watererfgoedkalender december 2013 - januari 2014
  • Koksijde, 7 december 2013
    Nocturne in Navigo ‒ Nationaal Visserijmuseum, tot 22u00
  • Mechelen, 7 december 2013
    Tweede ETWIE-ontmoetingsdag van het Expertisecentrum voor het roerend technisvch, wetenschappelijk en industrieel erfgoed, Lamot, van Beethovenstraat 8-10, van 9u45 tot 14u00 ‒ deelname gratis ‒ info: www.etwie.be, +32 (0)15 27 23 34
  • Gent, 8 december 2013
    Son of a Gun – Amerikaanse rootsmuziek aan boord van de Gentse Barge om 15u00, Koophandelsplein, gratis
  • Geel, 10 december 2013
    Lezing over Antarctica door poolexpert Johan Lambrechts voor de Universiteit Derde Leeftijd Geel om 14u00 ‒ info: www.thomasmore.be/universiteit-derde-leeftijd
  • Antwerpen, 10 december 2013
    Lunch met film 'In the wake of the Belgica' ingeleid door Frans Doomen, Mercatorkring, RYCB, Thonetlaan 133 ‒ info: jef.cuyt@telenet.be
  • Hasselt, 12 december 2013
    Scheidsrechters of spelbrekers ? Spraakverwarring tussen hedendaagse architectuur en erfgoedzorg, studienamiddag van het Vlaams Architectuur Instituut en Herita in de Oude Gevangenis, Martelarenlaan 42 om 13u30 ‒ info: info@herita.be
  • Chatham (VK), 12-13 december 2013
    Afsluitingsmoment van het Europese project Heroes2C met deelname van o.m. De Steenschuit en de VDAB, Chatham Historic Dockyard in Kent ‒ info: heroes2cevent@gmail.com
  • Boom, 14 december 2013
    Geschenkenbeurs in de Belgicawinkel, Noeveren 26, te 2850 Boom, van 13u00 tot 18u00
  • Gent, 15 december 2013
    Gabriela Arnon – Singer-songwriter aan boord van de Gentse Barge om 15u00, Koophandelsplein, gratis
  • Boom, 21 december 2013
    Geschenkenbeurs in de Belgicawinkel, Noeveren 26, te 2850 Boom, van 13u00 tot 18u00
  • Gent, 22 december 2013
    Blue Christmas toernee aan boord van de Gentse Barge om 15u00, Koophandelsplein, gratis
  • Antwerpen, 29 december 2013
    Wintervertelling door de Kinderen van de Craen, om 15u00 in het MAS-havenpaviljoen, Hanzestedenplaats 19, 2000 Antwerpen ‒ info: +32 (0)3 229 73 50
  • Antwerpen, 5 januari 2013
    Nieuwjaarsdrink bij de Zeescouts, Antwerpen-Linkeroever
  • Antwerpen, 9 januari 2013
    Maritieme Nieuwjaarsreceptie in de Hogere Zeevaartschool ‒ aanmelden bij francois.de.meulder@skynet.be
  • Antwerpen, 23 januari 2013
    Lezing over de Scheldeschilders (vierde avond !) door Gerald Verbeeck in de bank Dierickx-Leys, Antwerpen ‒ info: gerald.verbeeck@telenet.be
  • Antwerpen, 26 januari 2014
    Wintervertelling door de Kinderen van de Craen, om 15u00 in het MAS-havenpaviljoen, Hanzestedenplaats 19, 2000 Antwerpen ‒ info: +32 (0)3 229 73 50
Terug naar top

Inschrijven en uitschrijven
Deze nieuwsbrief bereikt meer dan 9.200 geïnteresseerde lezers in België en het buitenland.
Klik hier als je Getijden niet rechtstreeks ontving maar vanaf nu een kosteloos abonnement wil.
Klik hier als je niet langer Getijden wil ontvangen.

Watererfgoed Vlaanderen is de grootste organisatie voor scheepvaart-, haven- en ander watererfgoed van de Benelux. We verenigen en verdedigen al het nat en droog watererfgoed in Vlaanderen (meer dan 100 organisaties actief rond historische schepen, scheepvaart- en havenmusea, watermonumenten, watertradities, -kunst en -cultuur, toeristische en commerciële dienstverleners i.v.m. watererfgoed, experten, onderzoekers en liefhebbers). Met onze leden ijveren we voor het behoud en de valorisatie van alle watererfgoed in Vlaanderen, voor de versterking van het waterbewustzijn van de Vlaming en voor de internationale uitstraling van Vlaanderen als baken van scheepvaart-, haven- en watercultuur.

Het lidmaatschap van onze vrijwilligersvereniging kost maar 25 EUR per jaar. Daarmee verleen je onze actie een belangrijke materiële en morele steun.
 
vzw Watererfgoed Vlaanderen, Emiel Banningstraat 25, 2000 Antwerpen, www.watererfgoed.be, secr@watererfgoed.be