Nieuwsbrief van Watererfgoed Vlaanderen - nummer 33 - december 2014


Nieuws over Watererfgoed Vlaanderen
Nieuws van onze leden
Ander Vlaams watererfgoednieuws
Watererfgoedinspiratie van overzee
Inschrijven en uitschrijven

Nieuws over Watererfgoed Vlaanderen

Hoopvol Watererfgoedmanifest 2014-2019 online
G-Dec-2014-Manifest Tijdens de Tweede Grote Maritieme Museumavond in de ING Bank in Antwerpen (zie verderop in deze Getijden) stelde Watererfgoed Vlaanderen zijn Vlaams Watererfgoedmanifest 2014-2019 voor. Het bevat een beoordeling van de voorbije Vlaamse bestuursperiode, een positieve evaluatie van het nieuwe Vlaamse regeerakkoord voor 2014-2019 en van de beleidsnota's van de bevoegde Vlaamse ministers, en tien concrete eigen voorstellen om dit nieuwe beleid concreet gestalte te geven. Watererfgoed Vlaanderen stelt vast dat, mede door zijn actie in de voorbije jaren, nooit eerder zoveel beleidsaandacht aan watererfgoed is gegeven, en is hoopvol gestemd. Onder onze voorstellen vermelden we een conceptstudie voor de komende maritieme musea in Antwerpen en Oostende, de vrijstelling van havengelden en scheepvaartrechten voor alle historische schepen conform het gewijzigde Varenderfgoeddecreet, een jeugdcampagne en een budgettaire inhaalbeweging voor onze al decennia structureel miskende sector. Het Vlaams Watererfgoedmanifest 2014-2019 en de samenvattende powerpoint-presentatie van onze voorzitter kan je downloaden van onze documentenpagina. Daar vind je ook een verzameling interessante krantenartikels uit 1939 over de strijd voor de oprichting van het Nationaal Scheepvaartmuseum in Antwerpen, ons vriendelijk bezorgd door Jef Vrelust van het MAS.
Terug naar top

Joris Tas benoemd tot lid van de nieuwe Vlaamse Commissie voor Varend Erfgoed
G-Dec-2014-Joris Bij besluit van de Vlaamse Regering van 21 november 2014 is de nieuwe Commissie Varend Erfgoed samengesteld. Deze Commissie adviseert de Vlaamse Regering over de uitvoering van het Vlaams Decreet Varend Erfgoed, dat dit jaar werd verbeterd. Op basis van een goed gestoffeerde kandidatuur is onze bestuurder Joris Tas aangeduid als de enige vertegenwoordiger van het middenveld in de Commissie. Joris heeft een schat aan ervaring als zeevarende en als technisch consultant rond de bouw en het onderhoud van nieuwe en oude schepen. We zijn zeker dat hij voor de Commissie een meerwaarde zal betekenen en danken de Vlaamse Regering voor het in hem en onze organisatie gestelde vertrouwen. De andere leden van de Commissie zijn:
  • Philippe Monsieur, voorzitter van ons lid Nautiv en meteen voorzitter van de Commissie Varend Erfgoed;
  • Ineke Steevens, coördinator wetenschappelijk werk van ons lid Nationaal Visserijmuseum Oostduinkerke;
  • Rudy Van der Ween, coördinator watertoerisme van ons lid de Stad Gent;
  • Jef Vrelust, coördinator beleid en ontwikkeling en conservator maritieme collecties van ons lid MAS Antwerpen;
  • Marina Laureys, afdelingshoofd agentschap Kunsten en Erfgoed;
  • Ann Hottat, afdelingshoofd agentschap Maritieme Dienstverlening en Kust.
Wij feliciteren de nieuwe voorzitter en alle leden van harte en wensen de nieuwe Commissie goede vaart.
Terug naar top

Leerrijke Tweede Maritieme Museumavond
G-Dec-20114-Museumavond Op 5 november 2014 organiseerde Watererfgoed Vlaanderen een geslaagde tweede maritieme museumavond in de ING Bank te Antwerpen. Naast de voorstelling van het Vlaams Watererfgoedmanifest 2014-2019 stonden uiteenzettingen over de Antwerpse maritieme museumplannen, de herbestemming van historische droogdokken, het havenerfgoed van Ierland, de havenschilder Eugeen Van Mieghem en lessen uit het maritieme museumbeleid van Rotterdam op het programma. Ingevolge de eerste maritieme museumavond van vorig jaar is het politieke taboe rond een maritiem museum in Antwerpen doorbroken en voert de Stad Antwerpen momenteel een haalbaarheidsstudie uit naar het museale hergebruik van de bestaande werkplaatsen op het Droogdokkeneiland. Eamonn O'Reilly, CEO van de haven van Dublin, hield een gloedvol pleidooi voor de exploitatie van de zachte waarden van havens en lichtte verschillende erfgoedinitiatieven van zijn havenbestuur toe. Frits Loomeijer, directeur van het schitterende Maritiem Museum Rotterdam, benadrukte terecht de noodzaak van een duidelijke visie op de maatschappelijke missie van een scheepvaart- of havenmuseum. Schepen van stadsontwikkeling en erfgoed Rob Van de Velde bevestigde de intentie van het stadsbestuur om een maritiem-historische site te realiseren. Navolgend bood ING een vruchtbare netwerkreceptie aan. Watererfgoed Vlaanderen, dat al jaren constructief bijdraagt tot ideeënvorming en publiek debat, kosteloze en internationaal zeer gewaardeerde studies uitvoerde en als Vlaamse koepel het essentiële maatschappelijke draagvlak kan genereren, verwacht alvast nauw bij de verdere besluitvorming te zullen worden betrokken. Mediaberichten over de avond vind je op onze mediapagina.
Terug naar top

Oostendse Shipyard Lowyck bekroond met nationale ambachtenprijs
G-Dec-2014-Shipyard Mede dankzij de stemoproep in Getijden sleepte ons lid Shipyard Lowyck de prestigieuze nationale prijs 'Ambacht in de Kijker' in de wacht. Het bedrijf wordt geleid door Hans Keters en Mieke Sabbe. Hans werd geboren te Veurne op 26 januari 1966, volgde een opleiding ingenieur avionica en werkte tien jaar in de ICT-sector met als laatste werkgever het befaamde Lernout & Hauspie. Hij is van jongs af aan reeds bezeten door alles wat met boten en zeilen te maken heeft en bij de teloorgang van L&H besloot hij om de “virtuele” ICT-wereld te verlaten en via een sprong in het onbekende wilde hij iets echt tastbaar maken. De overname van scheepstimmerwerf Lowyck & Zn bvba gebeurde in 2001, in het begin met een vennoot. Lowyck bleek al vlug een pareltje te zijn dat zich niet enkel bezighoudt met interieurinrichting van schepen maar ook de kennis van een eeuwenoud ambacht in huis heeft, namelijk dat van scheepstimmerman. Het is een met uitsterven bedreigd ambacht maar Lowyck doet er alles aan om het levend te houden. De laatste jaren bouwden ze een 41m lang galeischip voor Genua, restaureerden ze een garnalenvisser voor Navigo in Oostduinkerke en vernieuwden ze heel wat houtwerk op de Mercator. Momenteel zijn ze bezig aan de restauratie van een William Fife 64-voet zeiljacht en de bouw van een 11m lange Bantry Bay gig voor de vzw Carolus Quinto in Gent. Met de klassieke scheepsbouw alleen kan de onderneming niet overleven en dus bieden ze ook diensten aan die de “normale” jachtwerven doen zoals onderhoud, herstellingen, winterberging en verder ook nog de interieurinrichting van professionele schepen. De voornaamste troeven van het bedrijf zijn de arbeiders en de passie voor het klassieke ambacht van scheepstimmerman. Op 18 augustus bezocht een ruime delegatie van Watererfgoed Vlaanderen de werf samen met West-Vlaams provinciegouverneur Carl Decaluwé. We drukken de wens uit dat overheden, bedrijven en particulieren ervoor zullen zorgen dat Shipyard Lowyck haar unieke expertise kan blijven ter beschikking stellen en haar activiteiten verder kan uitbouwen.
Terug naar top

Samenwerking Dublin Port Company - Eugeen Van Mieghem Museum
G-Dec-2014-EVM Dankzij de bemiddeling van Watererfgoed Vlaanderen kon het Antwerpse Eugeen Van Mieghem Museum een samenwerking op touw zetten met Dublin Port Company, de grootste haven van Ierland. Na een missie met conservator Erwin Joos naar Dublin in juni, bracht de top van de Ierse haven in november een bezoek aan Antwerpen, waar diverse nieuwe contacten werden gelegd. In 2017 zal een speciale Van Mieghem-tentoonstelling Ierland aandoen. De samenwerking met leidinggevende culturele instituten en bedrijven wordt momenteel geconcretiseerd.
Terug naar top

Beeldmateriaal is welkom voor Vlaamse Watererfgoedgids van Lannoo
G-Dec-2014-Lannoo Bij de start van het toeristisch seizoen van 2015 brengt Watererfgoed Vlaanderen de langverwachte Vlaamse Watererfgoedgids uit. Daar hebben we de jongste maanden hard aan gewerkt. Het boek wordt uitgegeven door Lannoo, de grootste reisgidsenuitgever van het land. We zullen het boek voorstellen tijdens een leuk evenement. Onze leden zullen bij voorrang in de kijker worden gesteld. We zijn nog op zoek naar attractief beeldmateriaal. Dat mag worden gestuurd naar secr@watererfgoed.be. Alvast dank voor je medewerking.
Terug naar top

Internationale studie over herbestemming van historische droogdokken
G-Dec-2014-Droogdokken Eric Van Hooydonk maakte in opdracht van het havenbestuur van Dublin een internationale vergelijkende studie over de herbestemming van historische drookdokken. Dublin Port Company overweegt een oud, enkele jaren geleden dichtgegooid droogdok uit 1860 terug te openen in het raam van een beleid voor het beheer van de zachte waarden van de haven en de ontsluiting van interessant erfgoed voor een breed publiek. De haven wenste te weten welke nieuwe functies aan oude droogdokken kunnen worden gegeven. De auteur schetst de geschiedenis van het droogdok in het algemeen, gaat in op de nieuwe toekomst die droogdokken hebben gekregen in 30 havensteden in verschillende continenten en besluit met aanbevelingen voor Dublin. Een in kleur gedrukte en in metalen ringen ingebonden versie van deze Engelstalige en rijkelijk geïllustreerde studie van 100 pagina's is bij Watererfgoed Vlaanderen verkrijgbaar voor 30 EUR plus verzendkosten. Info via secr@watererfgoed.be.
Terug naar top

Nieuw boek over Scheldeschilders is ideaal eindejaarsgeschenk
G-Dec-2014-Scheldeschilders Dankzij onze contacten in de uitgeverswereld kon ons lid Gerald Verbeeck (Burcht, 1944) zijn droom realiseren om een boek over de Scheldeschilders van de 19de en de 20ste eeuw te publiceren. De schijnwerpers staan op Jos Mous, Franck Mortelmans, Oscar Verpoorten, Franz Courtens, Eugeen Van Mieghem en zovele anderen. Het schitterend geïllustreerde boek is uitgegeven bij de kunstboekenspecialist Snoeck uit Gent. Gerald geeft ook boeiende lezingen over Scheldeschilders. Meer info via gerald.verbeeck@telenet.be.
Terug naar top

Welkom aan nieuwe leden
G-Dec-2014-Leden We verwelkomen van harte de Stad Gent (Dienst Toerisme - Cel Watertoerisme), de School voor Scheepsmodelbouw te Baasrode en tal van particuliere deskundigen en liefhebbers als nieuwe leden. We nodigen iedereen die onze vrijwilligersactie voor het scheepvaart-, haven- en ander watererfgoed een warm hart toedraagt hun voorbeeld te volgen. Je vindt het formulier voor de lidmaatschapsaanvraag op onze website. Lid worden kost maar 25 EUR per jaar maar voor ons is het een hart onder de riem en een belangrijke financiële steun !
Terug naar top

Nieuws van onze leden

Nieuw lid Stad Gent organiseert Wereldkanalenconferentie in 2015
G-Dec-20014-Gent Met Waterwegen en Zeekanaal geeft de Stad Gent mee het goede voorbeeld in de heropening van historische waterlopen en de aanmoediging van recreatievaart doorheen het historische stadscentrum. Gent beschikt ook over grote scheepvaart- en havengerelateerde erfgoedschatten, zoals Watererfgoed Vlaanderen in 2010 in het licht stelde tijdens een geslaagde studiedag georganiseerd i.s.m. het Havenbedrijf. Als kanaalstad van internationaal economisch belang organiseert Gent in 2015 de Wereldkanalenconferentie. Watererfgoed Vlaanderen leverde een actieve bijdrage tot de eerdere editie in Groningen. Het voorlopige programma van de WCC 2015 in Gent vind je hier.
Terug naar top

Red Star Line valt in de smaak en in de prijzen
G-Dec-2014-RedStarLine
Het Red Star Line Museum overtreft de verwachtingen en haalde bij zijn eerste verjaardag net geen 200.000 bezoekers, terwijl de Stad Antwerpen er 100.000 had verwacht. Het museum is recent bekroond met de publieksprijs van de jaarlijkse museumprijs en met de Wablieft-prijs. Deze laatste huldigt projecten, organisaties of personen die duidelijke taal gebruiken om informatie voor iedereen toegankelijk te maken. Het Red Star Line museum brengt het verhaal van twee miljoen passagiers die hun geluk gingen zoeken in Noord-Amerika.
Terug naar top

GOCA uit Gent restaureerde prachtige Ierse Shielmartin
G-Dec-2014-Shiemartin De afgelopen jaren werkte GOCA aan de restauratie van het oude Ierse wedstrijdzeilschip de Shielmartin. Van een wrak werd het schip volledig heropgebouwd en in zijn oude glorie hersteld met medewerking van langdurig werklozen en OCMW-klanten en dit in kader van een beroepsgerichte opleiding. De Shielmartin is een uniek Iers wedstrijdzeilschip voor een bemanning van maximaal 9 personen. Het schip dateert uit 1953 en is het enig overgebleven exemplaar in zijn soort. Het uitzonderlijke van dit volledig in hout opgebouwde zeiljacht is zijn eigenschap om te kunnen varen in woelig water, dit dankzij de daartoe speciaal ontworpen kiel. Het initiatief ging uit van het Gents opleidingscentrum voor semi-industriële Ambachten (GOCA) dat mensen uit kansengroepen klaarstoomt voor een nieuwe toekomst in de industrie. Meer info op www.goca-ambachten.be.
Terug naar top

Tomidi wint internationale Loyalty Cup
G-Dec-2014-Tomidi De Tomidi won de Loyalty Cup van de International Sail Training & Tall Ships Conference 2014 in A Coruña in Spanje. De prestigieuze trofee werd overhandigd door Doug Prothero, de voorzitter van Sail Training International. Sinds 2004 nam de Tomidi deel aan minstens één international zeilevenement (behalve in 2009). Ook in 2015 werkt de Tomidi een bomvol programma af. Waarom vaar je niet eens mee ? Gewoon doen ! Info via info@tomidi.be.
Terug naar top

Nautisch Bezoekerscentrum officieel heropend in Boom
G-Dec-2014-Clotilde Op 31 oktober werd het Nautisch Bezoekerscentrum in Boom officieel heropend door Rik Röttger, gedeputeerde voor het gebiedsprogramma Rupel, en Bruno Peeters, gedeputeerde voor toerisme, recreatie- en groendomeinen. Voorheen werd het centrum uitgebaat door Toerisme Rupelstreek, nu is het overgenomen door het Provinciaal Recreatiedomein De Schorre en informeert het bezoekers over het thema water in de Rupelstreek. Het Nautisch Bezoekerscentrum omvat een silo met een presentatie over het belang van de Rupel als voedings- en transportader en informeert over de voormalige scheepswerven. Je kan er als bezoeker ook kiezen tussen drie films: ‘De Rupel, opnieuw een natuurmonument’, ‘De Rupelstreek, een eigen verhaal’ of ‘De restauratie van de historische klipperaak Clotilde’. Het gerestaureerde schip Clotilde is één van de publiekstrekkers van het Nautisch Bezoekerscentrum. Verder is er nog de vergaderzaal Rupel en een onthaalruimte waar bezoekers - vanaf het volgende toeristische seizoen - een virtueel bezoek kunnen brengen aan het nautisch verleden van de Rupelstreek.
Terug naar top

75 jaar vzw De Vrienden van het Nationaal Scheepvaartmuseum in het MAS
G-Dec-2014-MAS Het Antwerpse Museum aan de Stroom eert 75 jaar vzw Vrienden van het Nationaal Scheepvaartmuseum. Een nieuwe presentatie in het Kijkdepot brengt verhalen en voorwerpen van verzamelaars met een passie voor scheepvaart. De rode draad van het MAS zijn verhalen van de stad, de wereld, de haven en de stroom. De collectie van het voormalige Nationaal Scheepvaartmuseum is een essentieel onderdeel van het museum. Ze kwam grotendeels tot stand met steun van de Vrienden van het Nationaal Scheepvaartmuseum. De vereniging werd opgericht in 1939 met als doel de geschiedenis van de scheepvaart levendig te houden. In 2014 viert de vereniging de 75ste verjaardag. Nog steeds verzamelt ze stukken of bemiddelt ze bij aankopen. Om 75 jaar fervent verzamelen te eren, plaatst het MAS de collectie van de Vrienden van het Nationaal Scheepvaartmuseum dubbel in de kijker. Een nieuwe presentatie in het Kijkdepot brengt verhalen en toont voorwerpen van verzamelaars met een brandende passie voor de scheepvaart. Scheepsmodellen en schilderijen, kompassen en kwadranten, maar ook tatoeages en zeemansknopen zijn er te zien. Filmpjes en getuigenissen geven een inkijk in het leven op het water en een beeld van achter de schermen van de vereniging.
Terug naar top

Eugeen Van Mieghem charmeert Charles Aznavour
G-Dec-2014-Aznavour Op 21 november verwelkomde de Antwerpse burgemeester Bart De Wever Charles Aznavour in het stadhuis. Namens het stadsbestuur en de Stichting Eugeen Van Mieghem overhandigde conservator Erwin Joos aan de zanger de ets 'Op een terras' van Van Mieghem. Erwin vertelde de artiest dat het werkje best wel eens kon zijn gemaakt in 1924, het jaar van zijn geboorte. Aznavour ontving ook een Franstalig exemplaar van het laatste kunstboek over Van Mieghem, waarin de ets staat afgebeeld.
Terug naar top

Belgicabier, -jenever, -chocolade en -speculaas van topkwaliteit
G-Dec-2014-Gerlache Naast de gekende artikelen zoals Belgicabier en Belgicachocolade heeft de organisatie New Belgica, die werkt aan een replica van het legendarische Zuidpoolschip, nu ook speculaas in huis, gemaakt door de leerlingen van de Bakkerijschool uit Hasselt. Naar het standbeeld van gezagvoerder Adrien de Gerlache bakten ze een speculaasman die verkrijgbaar is voor 5 euro per stuk. Ook de uitstekende Belgicajenever is beschikbaar. Die is gestookt door Wissels, ook al uit Hasselt. De prijs is 25 euro per fles. Voor grote hoeveelheden wordt een speciale prijs aangeboden. Info via eddy.stuer@newbelgica.org.
Terug naar top

Intrigerend onderzoek naar geschiedenis van Damme, het Zwin en de Lieve
G-Dec-2014-Damme Het Erfgoedblad Damme van ons lid de Heemkundige Kring 't Zwin Rechteroever Damme bracht dit jaar verschillende interessante bijdragen van Caroline Terryn over de geschiedenis van de stad en haar legendarische waterloop, en in het bijzonder over de vragen waarom ter plekke een dam werd gebouwd en waarom het Leopoldkanaal de bedding van de Lieve verliet. Een ander artikel van Caroline betreft de kogge die voorkomt in het oudste stadszegel van de Zwinstad. Voor haar onderzoek trok Caroline speciaal naar Lillo Waterdorp 2013, waar we toen de Kamper Kogge verwelkomden.
Terug naar top

Wind in de zeilen voor Antwerpse maritieme uitgeverij Pandora
G-Dec-2014-Pandora De website www.madeinmetropool.be focuste op ons lid Pandora Publishers. Het is vandaag zeker niet makkelijk om overeind te blijven in de uitgeverswereld. Heel wat bedrijven hebben er de laatste jaren het bijltje bij neergelegd. In dit opzicht is de doorgroei van de Antwerpse uitgeverij Pandora Publishers toch wel merkwaardig. Het bedrijf van Christophe Valkeniers heeft een eigen nichemarkt gevonden in de uitgifte van kunstboeken en maritieme werken. Pandora Publishers ging van start in 1995 en kon zich onder André Bollen goed positioneren op een wankele markt. Christophe nam het bedrijf in 2009 over en ging door op de lijn die uitgetekend werd door zijn voorganger. Hij bleef verder investeren in kwaliteit en doelgerichte projecten voor enerzijds musea en tentoonstellingen en voor maritieme bedrijven anderzijds. De maritieme sector tekent voor een derde van de uitgaven. Binnenkort verschijnt bij Pandora Publishers het jubileumboek van de Koninklijke Belgische Redersvereniging, van de hand van Greta Devos en onze voorzitter Eric Van Hooydonk. Op komst is o.m. een kunstboek over verleden en toekomst van het Antwerpse Havenhuis dat is ontworpen door de toparchitecte Zaha Hadid.
Terug naar top

Nummer XXXIV van de Mededelingen van de Marine Academie
G-Dec-2014-MarineAcademie De Koninklijke Belgische Marine Academie publiceerde het 34ste deel van haar steeds gezaghebbende en gevarieerde Mededelingen. Het bevat bijdragen over de Permanente Commissie van Toezicht op de Scheldevaart, de geschiedenis van het Belgische scheepsregister, Venetiaanse pelgrimstochten naar Jeruzalem aan het einde van de 15de eeuw, de Antwerpse scheepvaart tussen 1559 en 1585, veiligheidsmaatregelen in havens en de ontwikkeling van het internationaal zeerecht. Informatie over de nieuwe publicatie kan worden opgevraagd via de contactgegevens op de website van de Academie.
Terug naar top

Vademecum 2014-2015 voor de toervaarder
G-Dec-2014-Vademecum De Vlaamse Pleziervaartfederatie gaf een nieuwe editie uit van haar vademecum, dat hét handboek voor de recreatieve vaart is. Het behandelt o.m. de laatste reglementeringen, de vaarwegenvignetten, de bedieningstijden, passantenhavens, jachtclubs en getijden. Ook is informatie over de havens van Antwerpen, Brussel en Oostende en over de Franse waterwegen tot Parijs opgenomen. Het vademecum is beschikbaar in boekvorm en online via deze link.
Terug naar top

Rijke maritieme tijdschriftenvangst
G-Dec-2014-Noordzee De Vlaamse tijdschriften over recreatievaart Varen, Kanaal 77 en Bootmagazine leverden de laatste maanden heel wat interessant leesvoer. Bootmagazine bracht in het april-mei-juninummer een themabijdrage over de voorstellen van Watererfgoed Vlaanderen voor een nieuw maritiem museum. Het tijdschrift van de Vriendenkring Noordzee-Aquarium Oostende besteedde o.m. aandacht aan het namiddaggesprek van 15 februari over een nieuw maritiem museum in Oostende. Nautilus, de spreekbuis van het Koninklijk Belgisch Zeemanscollege, bouwde m.m.v. Luc Van Coolput en Flor Van Otterdyk gestaag verder aan zijn historische kroniek van de Belgische koopvaardij. In De Grote Rede van het Vlaams Instituut voor de Zee verschenen artikelen over malaria aan onze kust en over de betekenis van de woorden rede en overtoom.
Terug naar top

Nieuws over Watererfgoed Vlaanderen

Vacature voor Vlaams Monumentenwachter Varend Erfgoed
G-Dec-2014-Vacature Tot 14 december kan je solliciteren voor een voltijdse job als Monumentenwachter Varend Erfgoed. Die is verantwoordelijk voor de (verdere) uitbouw en werking van de dienstverlening ‘Monumentenwacht varend erfgoed’ over heel Vlaanderen. Naast het uitvoeren van inspecties, opmaken van toestandsrapporten en verlenen van adequaat advies, sta je in voor de verdere uitbouw, opvolging en bijsturing van de dienstverlening. Zo nodig, geef je ook versterking aan de bouwkundige of interieurwachters voor objecten waarbij jouw kennis en ervaring nuttig kunnen zijn (bv. sluiscomplexen, kraanwerktuigen, historische bruggen,…). Monumentenwacht ondersteunt eigenaars en beheerders in het behoud van beschermd en niet-beschermd erfgoed in Vlaanderen. De nadruk ligt hierbij op het stimuleren van onderhoud door middel van regelmatige monitoring en gespecialiseerd advies. Vanaf januari 2009 kunnen eigenaars en beheerders van varend erfgoed lid worden bij Monumentenwacht. Meer info op www.monumentenwacht.be.
Terug naar top

Vlaamse Inventaris Varend Erfgoed online
G-Dec-2014-Inventaris

G-Dec-2014-Inventaris
Mede dankzij het herhaalde aandringen van Watererfgoed Vlaanderen werd eindelijk de Vlaamse Inventaris van het Varend Erfgoed te water gelaten. Hij geeft een overzicht van de vaartuigen met erfgoedwaarde die in Vlaanderen bewaard zijn. De vaartuigen getuigen van onze omgang in het verleden met de zee, de rivieren en de kanalen. Ze werden gebruikt om goederen te transporteren, om te vissen en om pleziertochten te maken. Voor ieder soort gebruik werden specifieke vaartuigen gebouwd die ons herinneren aan de 'yachtman of -vrouw', maar ook aan de noeste arbeid van de binnenschippersfamilies, matrozen, officieren, vissers, havenarbeiders én scheepsbouwers. Als rode draad door dit erfgoed loopt het vakmanschap en de techniek die zich steeds verder ontwikkelt. Het Vlaams agentschap Onroerend Erfgoed startte de inventarisatie in 2007-2008 met twee verkennende deelinventarissen over houten vissersvaartuigen en scherpe zeiljachten. Tussen 2010 en 2013 werden systematisch vrijwel alle havens, kanalen en rivieren in Vlaanderen bezocht. Voor elk item werd getracht aan de hand van foto’s, een eventueel plaatsbezoek, literatuur- en archiefonderzoek de belangrijkste gegevens weer te geven over de geschiedenis, aandrijving, afmetingen en bouw van het vaartuig. De huidige eigenaar van het vaartuig wordt behoudens enkele uitzonderingen niet weergegeven om redenen van privacy. Veel historische types van vaartuigen zijn al lang verdwenen, maar van andere categorieën die de laatste anderhalve eeuw rondvoeren zijn er nog exemplaren bewaard. Alle soorten vaartuigen komen in de inventaris aan bod. Het gaat om zeil- en motorjachten, rond- en platbodems, militaire schepen, binnenvaartschepen, varende kranen, sleepboten, lichtschepen, loodsboten, vissersschepen en zelfs een emmerbaggerboot. Er zijn vaartuigen geïnventariseerd daterend vanaf de late 19de eeuw tot ongeveer 1970. De inventaris bevat naast vaartuigen die nog echt varen ook schepen die op de wal worden bewaard. In de Inventaris van Varend Erfgoed kan worden gezocht op type, functie, datering, materiaal en aandrijving. De databank zal in de komende jaren regelmatig worden aangevuld met geactualiseerde en bijkomende onderzoeksresultaten. Je vindt de inventaris op deze pagina. We feliciteren Maarten Van Dijck van het agentschap met deze belangrijke realisatie. Meteen stellen we echter vast dat de inventaris ook gesloopte tuigen vermeldt, waaronder de Antwerpse emmerbaggermolen B4 en de Antwerpse vlotkraan 18. De in Gent aangemeerde en erg fraaie loodsboot Stern uit 1950 (foto) is inmiddels eveneens naar de schrootwerf gesleept. Watererfgoed Vlaanderen had zich de jongste jaren voor het behoud van deze tuigen ingespannen en er zelfs een concrete herbestemming in een nieuw maritiem museum voor voorgesteld. We hopen dat de Inventaris en het gewijzigde Varenderfgoeddecreet zullen helpen tijdig behoudsacties op touw te zetten.
Terug naar top

Gallo-Romeins Museum Tongeren focust op Vikingen
G-Dec-2014-Vikings Na Abba en IKEA zijn de Vikingen het meest bekende Scandinavische exportproduct. Meer dan duizend jaar na hun hoogdagen spreken zij nog steeds tot de verbeelding. In het Gallo-Romeins Museum van Tongeren staan de Vikingen voor een keer niet als brute plunderaars centraal. De belevenisvolle tentoonstelling focust vooral op hun familieleven, het harde werk op de boerderij en de belangrijke rol van de vrouw. Ook hun kunstzinnigheid en mysterieuze godenwereld krijgen volop aandacht. En dat maakt de beruchte veroveraars nog een pak boeiender, voor jong en oud ! Info via deze link.
Terug naar top

Mechelen legt vijfde historische vliet open
G-Dec-2014-Mechelen Eind 2015 moet in de Mechelse binnenstad een vijfde vliet openliggen. In de Zelestraat zal de stad over een afstand van zestig meter een gedeelte van de Lange Heergracht opentrekken. Het ontwerp daarvoor is goedgekeurd. Het dossier voor de aanleg wordt nog dit jaar aanbesteed, waardoor de werkzaamheden vermoedelijk in het voorjaar van 2015 kunnen beginnen. “De uitvoeringstermijn hangt af van de aannemer, maar wij kunnen ervan uitgaan dat het project in het najaar van 2015 klaar zal zijn”, stelt burgemeester Bart Somers. Met steun van de federale overheid heeft Mechelen in de omgeving ook al fors geïnvesteerd in de renovatie van enkele panden, zoals het historische De Gulden Ram. De vliet zelf zal bijna 643.000 euro kosten. Het aandeel van de stad daarin bedraagt 250.000 euro. De Stad Mechelen is in ons land een absolute voortrekker in het openleggen van historische waterlopen, en deze maatregelen genieten overal grote waardering (bericht op basis van Gazet van Antwerpen).
Terug naar top

Haven van Antwerpen wint Seafarer's Welfare Award
G-Dec-2014-Deafarers Eerder dit jaar sleepte de haven van Antwerpen voor de tweede keer de award voor ‘Port of the Year’ in de wacht tijdens de International Seafarers’ Welfare Awards, een organisatie van de International Seafarers’ Welfare and Assistance Network (ISWAN). Christiaan De Block, Chief Operations Officer van het Gemeentelijk Havenbedrijf Antwerpen, nam de award in ontvangst tijdens de uitreiking bij de International Labour Organisation (ILO) in Genève. De award bekroont de inspanningen die de Antwerpse havengemeenschap elke dag levert voor de talrijke zeelieden. “We zijn een haven van en voor mensen. Deze tweede erkenning vormt voor ons allerminst een eindpunt, we zullen ons onverminderd blijven inzetten om zeelieden een thuishaven te bieden in onze haven”, zei Christiaan De Block tijdens de uitreiking. De haven van Antwerpen kent een lange traditie in het aanbieden van materiële en geestelijke zorg aan zeelieden ongeacht religie, huidskleur, taal of overtuiging. Al sinds 1870 zijn er zeemansmissies in Antwerpen aanwezig.
Terug naar top

Archeologische bescherming voor prehistorische site bij de Dijle
G-Dec-214-Dijle De eerste beschermde archeologische site in Mechelen is een feit. In het gebied tussen de Leuvense Vaart en de Dijle dat vandaag overstromingsgebied is, hebben deskundigen bewijzen gevonden van jacht en landbouw in de prehistorie. De archeologische site niet ver van het Zennegat werd archeologisch onderzocht in de context van het Sigmaplan. “Langs de geul van een vroegere rivier die wel honderd meter breed was, hebben wij sporen van landbouw omstreeks 2.000 voor Christus. Het gaat om een voor Vlaanderen unieke nederzetting”, zegt archeoloog Erwin Meylemans van het Agentschap Onroerend Erfgoed. Zo hebben de wetenschappers restanten teruggevonden van dieren die wij vandaag nog steeds kennen. “Niet alleen ‘huisdieren’ zoals runderen en varkens, schaap en geit, maar ook wild zoals bever of eend. Normaal bleven die soorten zelden bewaard, maar hier waren de bewaarcondities overduidelijk ideaal doordat ze snel werden afgedekt door de vroegere rivier”, legt Meylemans uit (bericht op basis van Gazet van Antwerpen).
Terug naar top

Monumentaal werk over Belgische scheepvaart in de Belle Epoque
G-Dec-2014-BellEpoque Onder de titel Reders, bankiers en scheepsmakelaars in de Belle Epoque publiceerde Scheepshypotheekbewaarder Guido De Latte een werk van niet minder dan 647 pagina's over scheepseigendom en scheepshypotheek in de Antwerpse hypotheekbewaring in de periode 1879-1908. De auteur schetst de historische context van het rederijbedrijf en het maritiem beleid in die periode, de evolutie van de wetgeving over de openbaarheid van zakelijke rechten op schepen, de inhoud van de registers en de geschiedenis van de Belgische rederijen van die tijd. Niet alleen is de uitgave het over deze materies ultieme en voor alle onderzoekers onmisbare naslagwerk geworden, het biedt ook een inzicht in de persoonlijke opinie van de auteur over kwesties als de efficiëntie van de overheid vandaag, de staatshervorming en de nood aan een maritiem museum met bijhorende bibliotheek. Bestelgegevens staan op de website van Academia Press.
Terug naar top

Standaardwerk over de geschiedenis van Leuvense Vaart
G-dec_2014-Leuven André Cresens publiceerde een magistrale en rijk geïllustreerde geschiedenis van de Leuvense Vaart van de Vaartkom tot Wijgmaal. De historische ruimtelijke planning rond de Leuvense Vaartkom vormt het uitgangspunt van deze studie met de nooit eerder gepubliceerde voorontwerpen, de oorspronkelijke loop van de Dijle en de ontwikkeling van de infrastructuur. De studie is gebaseerd op een systematisch onderzoek van het kadasterarchief van alle percelen rond de Vaartkom en de Vaart tot Wijgmaal betreffende de 19de eeuw en de periode tot de Eerste Wereldoorlog. Dit geeft een inzicht in de ontwikkeling van de bedrijven, we leren een aantal families of personen kennen die een belangrijke rol speelden bij de industrialisatie van de Leuvense Vaart en er komen verrassende verbanden op binnen- en buitenlands vlak tot uiting. Deel 2 bevat vele originele niet eerder gepubliceerde documenten en foto's. De Leuvense Vaart is in de eerste plaats een wegwijzer en een naslagwerk voor al wie de industriële geschiedenis van Leuven verder wil uitdiepen of interesse heeft voor industrieel erfgoed, architectuur, transporteconomie, historische geografie, ruimtelijke ordening, bedrijfsgeschiedenis en genealogie. Bestellen kan op de website van Uitgeverij Peeters.
Terug naar top

Congo-1960.be heeft pagina over transport in Belgisch Congo
G-Dec-2014-Congo Martine Delcol, die vorig jaar sterk met ons ijverde voor de redding van de Congoboot Charlesville, publiceerde op haar mooie website www.congo-1960.be een pagina over het transportwezen in de voormalige Belgische kolonie. Dit is een belangrijk initiatief om de herinnering aan een van de treffendste perioden van onze maritieme geschiedenis levend te houden. Je kan de pagina rechtstreeks bereiken via deze link.
Terug naar top

Wie heeft informatie over schipper Hubertus-Virginia Verbiest (1884-1963) ?
G-Dec-2014-Hubertus Historicus Ivan Dockx werkt aan een familiegeschiedenis. Zijn betovergrootvader Hubertus-Virginia Verbiest (°Herentals 1884 +Herentals 1963) was schipper van beroep. Wellicht was hij als binnenschipper actief langs de Belgische kanalen, zijn kinderen werden immers geboren aan de wal te Zelzate en te Seraing. Via het schippersleven leerde hij ook zijn vrouw Hortense De Neve kennen. Dit koppel huwde te Zelzate in 1910. Ivan zoekt meer informatie over de beroepsactiviteiten van zijn voorzaat als schipper. Wat vervoerde hij, waar meerde hij aan ? Alle info is welkom via secr@watererfgoed.be. We sturen het dan door. Bedankt !
Terug naar top

Koen Mortelmans schrijft over vergeten Belgisch annexionisme na WOI
G-Dec-2014-Annexionisme Geschiedenis- en erfgoedkenner Koen Mortelmans publiceerde in Eos Memo een achtergrondartikel over de Scheldestatuutspecialist Arthur Rotsaert. Deze vergeten Antwerpse jurist (om precies te zijn, Antwerpse advocaat-wielrenner !) trok van leer tegen de Nederlandse Scheldepolitiek en vond na WOI dat Zeeuws-Vlaanderen maar best bij België werd gevoegd, om militaire zowel als economische redenen. Rotsaert, zoon van een Antwerpse, uit West-Vlaanderen uitgeweken onderwijzer-schooldirecteur, was een kleurrijk figuur die, tegelijkertijd advocaat, onder een schuilnaam wielerrecords vestigde. Zijn Scheldepamfletten blijven tot vandaag lezenswaard. Het artikel van Koen Mortelmans staat op onze documentenpagina.
Terug naar top

Antwerpse haven en departement Mobiliteit en Openbare Werken publiceren historische havenstrip
G-Dec-2014-Strip N.a.v. de bouw van de Deurganckdoksluis ─ de grootste ter wereld ─ publiceerden het Antwerpse Havenbedrijf en de Vlaamse Overheid het historisch geïnspireerde stripverhaal De Havengeest, van de hand van Jan Bosschaert en Peter Van Gucht. Het verhaal wordt verdeeld bij een leespubliek tot 25 jaar, vooral via het Havencentrum Lillo en het MAS Havenpaviljoen. De doelstelling is jongeren warm te maken voor (een job in) de haven. Ook Watererfgoed Vlaanderen vindt dat historische waterverhalen dringend jongere generaties zouden moeten bereiken.
Terug naar top

Gazet van Antwerpen publiceert dossier over oude Antwerpse havenbruggen
G-Dec-2014-Bruggen Johan Van Baelen van Gazet van Antwerpen bracht onlangs een overzicht van de toestand van de historische havenbruggen op en rond het Eilandje in de haven van Antwerpen. In zijn artikel gaat hij in op huidige staat en de toekomst van de Nassaubrug, de Willembrug, de Kattendijkbrug, de Siberiabrug, de Mexicobrug en de Londenbrug. Uiteraard komt ons flamboyante erelid Albert Himler aan het woord, de ontwerper van de laatstvermelde brug en de grondlegger van de industriële havenarcheologie in Vlaanderen. We hebben het belangwekkende artikel opgenomen op onze documentenpagina.
Terug naar top

Overzees watererfgoednieuws

Finnen reconstrueren Belgisch biertje uit scheepswrak
G-Dec-2014-Finsbier De Finse brouwer Stallhagen leverde een huzarenstukje door een bier na te brouwen waarvan vijf flessen waren teruggevonden in een in 1842 50 m diep voor de Finse kust gezonken scheepwrak. Met de hulp van de onderzoeksgroep Brouwerijtechnologie van de KU Leuven kon het Belgische biertje van 4,7 procent worden gereconstrueerd op basis van de in de flessen teruggevonden micro-organismen. 1.700 flesjes zijn op de Finse markt te koop voor 113 euro. Als het een succes wordt, komen ook de Belgische liefhebbers in het vizier.
Terug naar top

Unieke Zuidpoolmug werd ontdekt door de bemanning van de Belgica
G-Dec-2014-Mug De Standaard bracht het nieuws dat het grootste landdier op Antarctica een taaie Belg is. Het enige inheemse insect op Antarctica heet Belgica antarctica. Een vleugelloos dansmugje van zes millimeter, maar daarmee toch het grootste landdier op het ijzige continent. Het is bestand tegen bevriezing van zijn lichaamsvloeistoffen, tegen uitdroging, hoge zoutconcentraties, intense UV-straling en sterke winden. De larven zitten het grootste deel van het jaar ingevroren in ijs. Joanna Kelley en collega’s rapporteren nu in Nature Communications dat het genoom van het beestje al even uniek is. Geen enkel insect heeft zo’n kort genoom: 99 miljoen letters (‘basen’). Daarmee heeft het niet minder genen dan andere muggen, maar die zitten in een zeer compacte structuur. Het heeft nauwelijks genen voor geur¬receptors, maar een opmerkelijk hoog aantal genen heeft te maken met ontwikkeling, stofwisseling en reactie op prikkels – wat doet vermoeden dat het diertje onder zware druk van de natuurlijke selectie heeft gestaan. Het insect werd indertijd ontdekt door de bemanning van de Belgica, in 1898 het eerste schip dat op Antarctica overwinterde (bericht en beeld van www.standaard.be).
Terug naar top

Franse visie op Belgisch-Nederlandse verkeersperikelen
G-Dec-2014-Beyers De Franse transportgeograaf Antoine Beyer stelt een bijzonder belang in de historische aardrijkskunde van de Belgische verkeersverbindingen. Hij was zo vriendelijk ons de tekst te bezorgen van een bijdrage van zijn hand met de titel 'La Belgique à la croisée des chemins. Une géohistoire des grandes infrastructures de transport du plat pays à l'aune de ses frontières', gepubliceerd in het tijdschrift Annales de géographie, jaargang 2011. Niet zonder reden concludeert deze buitenlandse waarnemer dat de Europese eenmaking geenszins heeft geleid tot het uitvagen van de nationale economische grenzen. De tekst van de interessante bijdrage staat op onze documentenpagina. Een bibliografie van deze zeer interessante onderzoeker vind je hier.
Terug naar top

Knap juridisch handboek over onderwatererfgoed door professor Sarah Dromgoole
G-Dec-2014-DromGoole Professor Sarah Dromgoole van de University of Nottingham is een van de vermaardste juridische specialisten inzake onderwatererfgoed. Onder de titel Underwater Cultural Heritage and International Law publiceerde ze een goed gestructureerd en met bronnen onderbouwd handboek. Het behandelt zowel het UNESCO-Verdrag uit 2001 als het algemene regime dat neerligt in het VN Zeerechtverdrag van 1982. Meer info vind je op de website van Cambridge University Press.
Terug naar top

Shipwrecked, een internationale literatuurstudie
G-Dec-2014-Shipwrecked De Engelse professor James V. Morrison publiceerde een literatuurstudie over schipbreuken. Terecht benadrukt hij dat schipbreuken tot op vandaag fascinatie uitoefenen op een breed publiek. Hij vergelijkt de behandeling van het thema in verhalen van Homeros, Shakespeare, Defoe en andere oude en modernere schrijvers en gaat na hoe uiteenlopend de mens op een schipbreuk reageert. Het werk is voer voor liefhebbers van de zee en van literatuur en is uitgegeven bij The University of Michigan Press.
Terug naar top

Flood, een internationale natuur- en cultuurstudie
G-Dec-2014-Flood De Londense journalist John Withington, tevens vermaard rampenhistoricus, schreef in de nieuwe reeks Earth een overzichtswerk over het thema overstromingen. Hij belicht de desbetreffende mythen, historische feiten, beschrijvingen in literatuur, kunst en film, verdedigingswerken en rampen, inbegrepen het effect van de opwarming van de aarde. Het mooi geïllustreerde boek verscheen bij The University of Chicago Press.
Terug naar top

Maritieme tijdschriften uit de buurlanden
G-Dec-2014-Archeologie Het Nederlandse blad Sleep & Duwvaart gaf in zijn laatste nummers weer een interessante kijk op verleden en heden van de gelijknamige bedrijfstak. Het Franse tijdschrift Dossiers d'Archéologie bracht een themanummer over 'Ports et navires dans l'Antiquité et à l'époque byzantine' met prachtige foto's. Praktische info over deze uitgaven staat op www.sleepduwvaart.nl en op www.dossiers-archeologie.com.
Terug naar top

Inschrijven en uitschrijven
Deze nieuwsbrief bereikt meer dan 9.500 geïnteresseerde lezers in België en het buitenland.
Klik hier als je Getijden niet rechtstreeks ontving maar vanaf nu een kosteloos abonnement wil.
Klik hier als je niet langer Getijden wil ontvangen.

Watererfgoed Vlaanderen is de grootste organisatie voor scheepvaart-, haven- en ander watererfgoed van de Benelux. We verenigen en verdedigen al het nat en droog watererfgoed in Vlaanderen (meer dan 100 organisaties actief rond historische schepen, scheepvaart- en havenmusea, watermonumenten, watertradities, -kunst en -cultuur, toeristische en commerciële dienstverleners i.v.m. watererfgoed, experten, onderzoekers en liefhebbers). Met onze leden ijveren we voor het behoud en de valorisatie van alle watererfgoed in Vlaanderen, voor de versterking van het waterbewustzijn van de Vlaming en voor de internationale uitstraling van Vlaanderen als baken van scheepvaart-, haven- en watercultuur.

Het lidmaatschap van onze vrijwilligersvereniging kost maar 25 EUR per jaar. Daarmee verleen je onze actie een belangrijke materiële en morele steun.
 
vzw Watererfgoed Vlaanderen, Emiel Banningstraat 25, 2000 Antwerpen, www.watererfgoed.be, secr@watererfgoed.be