Extra Getijden - Kongoboot Charlesville dankzij ongeziene trucs en huichelarij op weg naar de schroothoop ? - 21 mei 2013


Inschrijven

Koortsachtige reddingsactie sinds 22 maart 2013 
Besprekingen
Verbluft door een stralende Cap San Diego in Hamburg op 21 april
De jongste maanden werd reusachtig werk verzet om de laatste Congoboot, de Charlesville, terug naar België te halen. Hierbij verlieten we ons volledig op de raad van de erfgoeddienst van de Duitse Deelstaat Mecklenburg-Vorpommern. Deze adviseerde ons onder andere om niet met ons investeringsproject in de openbaarheid te treden zolang geen duidelijkheid bestond over de eigendomsverhoudingen na de faillissementsaanvraag door de jeugdherberg die de eigendom van het schip bezit. Op 22 maart werden we door de Deelstaat geïnformeerd dat het schip, zoals reeds in januari meegedeeld, alsnog voor 1 EUR beschikbaar was voor een Belgische overnemer. Sindsdien werkten we een uitvoerige conceptnota uit, wonnen we deskundig advies in over de nautische mogelijkheid het schip in het geklasseerde Antwerpse Droogdok 1 te leggen, en voerden we intensieve besprekingen met kandidaat-investeerder Tom De Wilde en de Duitse, Vlaamse en Antwerpse overheden. Al deze ontwikkelingen gingen de goede kant uit. Enthousiast voerde een tienkoppig team van 19 tot 21 april een missie uit naar Duitsland, waar de Charlesville grondig technisch werd onderzocht en we onderhandelingen voerden met de curator en de overheden. Tijdens de bespreking in het stadhuis van Rostock op 20 april 2013 stelde de curator echter allerhande volledig nieuwe eisen en legde hij een onmogelijke deadline op. Hij werd daarin gesteund door de vertegenwoordiger van de erfgoeddienst van de Deelstaat, die zich gedurende maanden had voorgedaan als onze bondgenoot, maar vreemd genoeg plotseling van kamp veranderde. Na de besprekingen in Rostock, die geen akkoord opleverden, bezochten we in Hamburg de Cap San Diego. Dit vracht- en passagiersschip uit 1961 werd in extremis van verschroting gered door de Stad Hamburg en de lokale maritieme bedrijven, is vandaag perfect in orde, vaart zelfs nog, en wordt winstgevend geëxploiteerd. Het is een parel aan de kroon van het Hamburgse waterfront en een toeristische topper.
Terug naar top

Ons projectvoorstel en de financiële engagementen
Projectnota
Onze projectnota van 29 pagina's van 29 april 2013, die dadelijk werd toegejuicht door de erfgoeddiensten van de Stad Rostock

Minister Bourgeois
Minister Geert Bourgeois, wiens oproep om ons project mogelijk te maken werd genegeerd

Minister Brodkorb
Minister Mathias Brodkorb, die onze dringende correspondentie geen antwoord waard achtte
Na onze missie ontvingen we van de curator verbazingwekkende brieven die nog verder verscherpte condities oplegden en welgeteld drie werkdagen lieten om te beslissen deze ja of nee te accepteren, zonder verdere onderhandelingsmogelijkheid en zonder dat we de kans kregen de door ons bestelde technische studies te analyseren en verder te overleggen met Vlaanderen en Antwerpen. Deze unfaire werkwijze was er natuurlijk alleen op gericht het steeds concretere behoudsproject te kelderen. Met het mes op de keel slaagden we erin op 29 april een onderbouwd totaalproject in te dienen met stevige engagementen qua timing en financiering. De erfgoeddiensten van de Stad Rostock en de Kultursenatorin steunden ons project met volle overgave. In een brief van 6 mei 2013 reageerde de Stad Rostock op ons projectvoorstel van 29 april uitermate enthousiast:

Aus denkmalpflegerischer Sicht ein groβartiger Plan für den Erhalt des Schiffes im Antwerpener Museumshafen, welcher dringend von der Partner- und Hansestadt Rostock aktiv unterstützt werden sollte.
Unter Berücksichtigung der kurzer Zeitspanne, in der dieses Konzept erstellt wurde, ist es beeindruckend, was in dieser Zeit entwickelt wurde.

Vertaald:

Vanuit erfgoedbeheersmatig oogpunt een schitterend plan voor het schip in de Antwerpse museumhaven, dat dringend en actief door de partner- en hanzestad Rostock zou moeten worden ondersteund.
In het licht van de korte tijdspanne waarbinnen dit concept werd uitgewerkt, is het indrukwekkend wat in die tijd tot ontwikkeling is gekomen.

Tegelijk werden we gevraagd te antwoorden op de onterechte bemerkingen van de Deelstaat, wat we reeds op 8 mei zeer uitvoerig en meer dan afdoend deden, met verdere detaillering van de financiële elementen van ons voorstel. Met ondernemer Tom De Wilde was alles in gereedheid gebracht om het schip tussen 1 en 14 mei over te nemen, met alle bijhorende verantwoordelijkheden, en een garantie van verplaatsing van het schip naar België ten laatste tegen 30 juni. Wat de door de curator artificieel opgedreven kosten van het faillissement betreft, herinnerden we aan het herhaalde aanbod van de Deelstaat om deze op zich te nemen. Uiteraard stelden we eveneens verdere besprekingen met Vlaanderen en Antwerpen in het vooruitzicht, waar we immers zeer bemoedigende signalen hadden gekregen. Voor het uiterste geval dat een behoudsproject in België uiteindelijk niet mogelijk zou blijken, stelden we voor de museumdelen uit het schip te halen en de opbrengst van een latere verschroting af te staan aan de Stad Rostock of een andere partij. Ook op 6 mei verzocht de Stad Rostock de curator van de jeugdherberg om aan ons bijkomende documenten te bezorgen, wat echter nooit gebeurde. De Stad vroeg de curator om zelf duidelijk te maken hoe de initiële koper het schip zou behouden in overeenstemming met de monumentenwetgeving. Ook op deze vraag kwam natuurlijk nooit een antwoord. In een brief van 7 mei steunde Minister Bourgeois de vraag om de nodige tijd te krijgen om het behoudsproject af te werken en uit te voeren. Op 10 mei herbevestigden Tom De Wilde en Watererfgoed een derde maal hun engagement om het schip naar België te brengen, het dadelijk asbest vrij te maken en in samenwerking met Vlaanderen en Antwerpen een behoudsproject te lanceren, waarin Tom De Wilde 3 miljoen EUR wilde investeren. Het spreekt vanzelf dat we de Vlaamse Overheid stipt van al onze stappen op de hoogte hielden. Ook Antwerpen werd geïnformeerd. Ondertussen stroomden bij ons honderden steunbetuigingen binnen van Charlesville-lovers die geen Facebook-account hebben, waarvoor onze zeer oprechte dank !

Terug naar top

De drogredenen om ons project te verwerpen
Roland Methling
Oberbürgermeister Roland Methling, ondertekenaar van het verschrotingsbesluit

Kultursenatorin Lian Melzer
Kultursenatorin Liane Melzer, die zich bij de wil van de burgemeester moest neerleggen
Ondanks al onze inspanningen en engagementen stelden we vast dat de curator en de Deelstaat niet eens de moeite namen om onze voorstellen behoorlijk te lezen en allerhande drogredenen uitvonden om ons project in sneltempo en zonder het allerminste overleg of vraag om verduidelijking af te wijzen. De curator vroeg al na één werkdag, op 2 mei, de toelating tot verplaatsing van het schip naar de schrootwerf in Klaipeda aan, op basis van de valse bewering dat we pas na zes maanden hadden willen beslissen het schip al dan niet aan te kopen - dit terwijl we zeer formeel hadden aangeboden het schip over te nemen tussen 1 en 14 mei, met de bijhorende risico's. In een brief aan de Stad van 3 mei, die de Deelstaat ons zelf niet eens bezorgde, bekloeg deze laatste zich er dan weer over dat:
  • we geen privaat financieringsengagement aanboden en we volledig steunden op publieke middelen - wat flagrant in strijd was met ons zwart op wit staand voorstel;
  • het 'zeker' was dat noch Vlaanderen, noch Antwerpen ooit aan ons project zouden willen meewerken - wat volgens onze informatie volledig foutief was en wat in alle geval volledig buiten de beoordelingstaak van de Duitse overheden lag.

Op vrijdag 10 mei, midden een verlengd weekend, riep Oberbürgermeister Roland Methling in het stadhuis van Rostock een interne bijeenkomst bijeen tijdens welke hij de verschroting eigenmachtig doordrukte. Op zaterdag 11 en zondag 12 mei vroegen we Minister Bourgeois en de Belgische diplomatie om snel en krachtig bij de Oberbürgermeister te protesteren. We stuurden ook formele klachtbrieven aan Minister Brodkorb en Minister-President Sellering. We verzochten cultuurschepen Melzer tevergeefs om een dringend persoonlijk gesprek. Op politiek erg ongebruikelijke wijze werd de toelating tot versleping naar Klaipeda en tot verschroting ondertekend door de Oberbürgermeister zelf i.p.v. door de Kultursenatorin, en wel op maandagavond 13 mei. Onze uitvoerig gestaafde brieven van 8 en 10 mei werden geen blik waard geacht. Zo verdween maandenlang keihard en vruchtbaar werk ondersteund door vele andere publieke en private partijen, tientallen erfgoedverenigingen en duizenden Belgische, Duitse en Nederlandse erfgoedliefhebbers in de prullenmand van de hoogste machthebber van de Hanzestad Rostock, nota bene al eeuwen een partnerstad van Antwerpen.

Terug naar top

De beschamende komedie om de milieuwetgeving te omzeilen 
Basel Convention



Notification
De verplichte notificatie van afvalexport, totnogtoe met de hulp van Oberbürgermeister Methling omzeild door de verschroters van de Charlesville
Het maandenlange schijnvertoon rond de toepassing van de Duitse monumentenwetgeving en de zogezegde beschikbaarheid van het schip voor 1 EUR voor een Belgische overnemer was echter nog niet genoeg. De Oberbürgermeister ging zover de beoogde verschroting weg te moffelen, maar helaas op een nogal stuntelige manier. In geval van verschroting is de verplaatsing van Rostock naar Klaipeda van het asbest bevattende schip te beschouwen als export van afval. Internationale en Europese regels leggen daarvoor een loodzware notificatieprocedure op via de Duitse en de Litouwse regeringen. Reeds in ons eigen voorstel van 29 april 2013 hebben we de Duitse overheden en de curator hier met aandrang op gewezen. In zijn toelating tot verplaatsing van 13 mei en zijn persbericht van 14 mei vermeldde de Oberbürgermeister uitdrukkelijk de toelating tot verplaatsing met het oog op verschroting (Verbringung zum Zwecke der Verschrottung). Allicht op instigatie van de curator ondertekende de Oberbürgermeister op 14 mei een gewijzigd besluit en liet hij een gecorrigeerde versie van het persbericht uitsturen waarin het woord verschroting is geschrapt. We publiceren deze schrijnende documenten in primeur op onze website. In een kranteninterview verschenen op 15 mei verklaarde de havenkapitein - net als in een gesprek met ons op 3 januari - dat het schip was verkocht 'als schip' en helemaal niet om het te verschroten. Ook de curator verklaarde dit aan de media. Reeds op 2 januari trachtte ook de optredende Nederlandse scheepsmakelaar Van der Kamp ons dit wijs te maken, met de stellige verzekering dat de koper toen al volop voorbereidingen had getroffen om in het schip zware investeringen te verrichten. Uiteraard geloofden we hier toen al niets van. Medio januari achterhaalden we de identiteit van de Litouwse schrootwerf waar het schip werd verwacht, en voerden we er intensieve besprekingen mee. De nooit opgegeven werkelijke intentie tot verschroting wordt zeer uitdrukkelijk bevestigd in het recente advies van de Deelstaat waarop de toelating van de Oberbürgermeister is gesteund. De poging van deze laatste en zijn trawanten om het verschrotingsplan voor de milieu-autoriteiten en de buitenwereld te verbergen is pijnlijk. Wie nog twijfelt aan de reële intenties van de Oberbürgermeister, de Deelstaat en de curator bedenke dat geen van deze partijen het tot nu toe nodig heeft gevonden ons enig officieel antwoord op onze drie opeenvolgende overnamevoorstellen te bezorgen. Onze brieven aan hoge gezagsdragers in Duitsland kregen evenmin een antwoord. Tot nu toe moesten wij dus alles vernemen uit de media of via derden. De Deelstaat Mecklenburg-Vorpommern bezorgde de toelating tot verschroting van de Oberbürgermeister wel supersnel en welhaast triomfantelijk aan de Vlaamse overheidsadministratie. De Deelstaat correspondeerde ondertussen ook met Duitse erfgoedverenigingen, maar, nogmaals, niet met ons. Het is een brute machtspolitiek van non-communicatie en voldongen feiten, schending van de elementairste regels van fairplay tijdens onderhandelingen en omzeiling van strafwetten.
Terug naar top

Enkele droeve voorlopige conclusies 
Voorlopige conclusies

Voorlopige conclusies

Voorlopige conclusies

Het is vandaag te vroeg om uit het gebeurde definitieve conclusies te trekken. Alvast kan worden vastgesteld dat de Duitse partijen, in de eerste plaats de jeugdherberg en de ermee verbonden gezagsdragers in het stadsbestuur, nooit de allerminste intentie hebben gekoesterd om het schip af te staan voor een Belgisch behoudsproject. De trucs die boven werden gehaald om een kant-en-klaar behoudsproject onmogelijk te maken, zijn ongezien. We konden dagelijks vaststellen hoe, naarmate ons behoudsproject concretere vormen aannam en dichter bij realisatie kwam, de paniek toesloeg, de communicatie werd verbroken en in achterkamers steeds nieuwe nepargumenten werden bedacht om stokken in de wielen te kunnen steken en de wet te negeren. We protesteren krachtig tegen de volstrekt misleidende mededeling in het persbericht van de Oberbürgermeister dat ons project berustte op een 'wensdroom'. Er was een zeer beslist en concreet aanbod het schip dadelijk over te nemen en dadelijk aanzienlijke kosten te maken om het op een professionele wijze en veilig naar België te brengen en het er te saneren.  Een tweede vaststelling is dat na maanden van discrete contacten én ruime nationale mediabelangstelling bijna niemand bereid was om in dit investeringsproject van meer dan 10 miljoen EUR het voortouw te nemen. In totaal hebben we sinds vorig jaar met niet minder dan tien ernstige kandidaat-investeerders besprekingen gevoerd. Alleen Tom De Wilde was uiteindelijk bereid om in dit mooie, maar niet voor de hand liggende investeringsdossier de eerste stap te zetten, waarvoor we hem graag een pluim op de hoed steken. Harerzijds heeft de Vlaamse Overheid steeds het standpunt aangehouden dat zij zelf geen initiatief kon nemen. We herinneren eraan dat we al twee jaar geleden in ons kant-en-klare Proeve van Watererfgoeddecreet een uitdrukkelijke bepaling hadden opgenomen om Vlaanderen expliciet te machtigen desnoods in het buitenland historische schepen aan te kopen. Deze bepaling was speciaal bedoeld als anticipatie op het geval van de Charlesville. Minister Bourgeois verklaarde zich de jongste weken wel principieel bereid ons project te steunen, mochten we het schip kunnen verwerven en naar België brengen.

Terug naar top

Is nu nog iets mogelijk ? 
Charlesville

Charlesville

Charlesville
Vandaag is de Charlesville nog niet uit Rostock vertrokken, en nog niet verschroot. Op ons aandringen verzekerde de Duitse milieuoverheid ons op 13 mei 2013 dat nog geen aanvraag tot notificatie van afvalexport was ingediend, dat de procedure zelfs in het vlotste scenario minstens 6 weken zal duren, en dat het schip de haven van Rostock inmiddels niet mag verlaten. Sindsdien hebben we de milieu- en erfgoedautoriteiten dagelijks bijkomende informatie en juridische argumenten bezorgd om het schip niet te laten vertrekken en de vele wetsovertredingen te laten onderzoeken. Toch ontvingen we berichten dat het schip in de loop van de komende week, mogelijk vandaag dinsdag of woensdag, de haven van Rostock zal verlaten, naar Klaipeda of een andere bestemming. Duitse media berichtten dat de curator het schip opnieuw heeft verkocht (al op 3 mei ?), voor een lagere prijs (750.000 i.p.v. 900.000 EUR), en met uitzondering van museumobjecten. Wij hebben de Stad Antwerpen hiervan op de hoogte gesteld, met verzoek na te gaan of het Museum aan de Stroom deze stukken kan verwerven, en hebben onze hulp aangeboden om de verwerving van deze schamele troostprijs mogelijk te maken. Wij hebben bij de Stad Rostock geëist dat de curator, indien hij het schip uiteen wil nemen, daarvoor een nieuwe toestemming zou aanvragen. Anders dan sommige mediaberichten aangeven, is het schip niet van de monumentenlijst geschrapt. Elke wijziging van het schip - bijv. om er museumdelen uit te halen - moet opnieuw door de Stad Rostock worden toegestaan. We geven hierbij toe dat ons vertrouwen in de handhaving van de Duitse wetgeving aangetast is. Ook op 13 mei, nog voor de bekendmaking van de besluiten van de Oberbürgermeister, vernamen we dan weer het nieuws dat een Duitse scheepsmakelaar het schip opnieuw op de internationale markt aanbiedt, met de melding dat de verkoop aan Litouwen niet zal doorgaan. Wij volgen dit dagelijks op in maritieme kringen. Verder bezorgen we aan de Duitse verantwoordelijken een formele schadeclaim wegens hun onbehoorlijke onderhandelingswijze.
Terug naar top

Inschrijven
Deze nieuwsbrief bereikt bijna 6.000 geïnteresseerde lezers in België en het buitenland.
Klik hier als je Getijden niet rechtstreeks ontving maar vanaf nu een kosteloos abonnement wil.
Terug naar top

Watererfgoed Vlaanderen verenigt en verdedigt al het nat en droog watererfgoed in Vlaanderen (meer dan 100 organisaties actief rond historische schepen, scheepvaart- en havenmusea, watermonumenten, watertradities, -kunst en -cultuur, toeristische en commerciële dienstverleners i.v.m. watererfgoed, experten, onderzoekers en liefhebbers). De koepel ijvert voor het behoud en de valorisatie van alle watererfgoed in Vlaanderen, voor de versterking van het waterbewustzijn van de Vlaming en voor de internationale uitstraling van Vlaanderen als baken van scheepvaart-, haven- en watercultuur.
vzw Watererfgoed Vlaanderen, Emiel Banningstraat 25, 2000 Antwerpen, www.watererfgoed.be, secr@watererfgoed.be