logo Watererfgoed Vlaanderen Doelse Kogge
  Nieuws  
|
  Kalender  
|
  Nieuwsbrief  
|
  Media  
|
  Contact  
  VLAANDEREN EN HET WATER  
  WATERERFGOEDGIDS  
  WATERERFGOED VLAANDEREN  
  DOCUMENTEN  
  WATERERFGOEDGESPREKKEN  
  VAREND ERFGOED  
  BEDREIGD WATERERFGOED  
Lijst  
Meldpunt  
Acties  
Ga naar Haven van Antwerpen

ga naar Maritieme Dienstverlening en Kust

ga naar Federale Overheidsdienst Mobiliteit en Vervoer

BEDREIGD WATERERFGOED

De Lieve

 


Bij Evergem-Rabot

Beschrijving

Locatie en bezoekmogelijkheden

Eigenaar

Beheerder

Belang

Bedreigingen

Mogelijkheden

Noodzakelijke acties

Kostprijs

Standpunt van Watererfgoed Vlaanderen

Informatiebronnen

Beschrijving

Middeleeuws scheepvaartkanaal van 45 km tussen Gent en Damme, gegraven tussen 1251 en 1269

 

Sectie Van Tot Lengte Huidige staat Bevaarbaarheid
Stadscentrum Gent Graven­steen Gents Rabot 0,5 km Grotendeels origineel (met kaaimuren en de monumentale Rabottorens; de Lievekom (gedeeltelijk) en de sectie tussen Rabot en Nieuwevaart zijn gedempt) Ja, voor kleine boten (waaronder lokale rondvaartboten)
Wondelgem Nieuwe Vaart Duivelsput 3,852 km
Deelsecties:
- Wondelgemse Meersen tussen Nieuwe Vaart en UCO: 0,5 km
- Wondelgemse Meersen tussen UCO en creosootwerf: 1,1 km
- tussen de Kapiteinstraat en de R 4 (Wondelgemse bocht): 1,78 km
- sectie tot aan Duivelsput (Brugse Vaart ter hoogte van de Wijmenstraat): 0,472 km
Grotendeels origineel (met vervuiling in de Wondelgemse Meersen) Neen
Kanaal Gent-Brugge Duivelsput Evergem Rabot 0,950 km
Deelsecties:
- Brugse Vaart (Duivelsput - kruising met Ringvaart)
- Kanaal Gent-Brugge (Ringvaart - Evergem Rabot)
Geïntegreerd in het Kanaal Gent-Brugge - Ja
- Maximale afmetingen schip Brugse Vaart: 2,50 (D) x 4,27 (Vrije hoogte) (klasse II, 600 ton)
- Maximale afmetingen Kanaal Gent-Brugge:
110 (L) x 11,50 (B) x 3,00 (D) x 7,50 (Vrije hoogte) m (klasse V, 2000 ton)
Lovendegem - Zomergem - Waarschoot Evergem Rabot Stokte­vijver 12 km Zeer goed bewaard Neen
Schipdonk­kanaal Stokte­vijver Moer­kerke 20 km Geïntegreerd in het Schipdonkkanaal - Ja, tot de stuw van Balgerhoeke (toegang via Schipdonksluis op het kanaal Gent-Brugge)
- Maximale afmetingen schip: 43,75 (L) x 5,87 (B) x 2,30 (D) x 4,50 (Vrije hoogte) m (klasse I, 300 ton)
Moerkerke-Damme Moer­kerke Damme 4,3 km Deels verland, nog goed waarneembaar vanaf de Conduitput te Moerkerke, i.h.b. bij hoge waterstand; te Damme zijn o.m. de Slekkeput, het spui achter het Stadhuis en de kazemat bewaard Neen

 


Te Gent

Te Gent

Voor zover bekend genieten slechts de volgende elementen bescherming:

  • het rabot te Gent als monument (MB 28 december 1936).
  • Damme als stadsgezicht (MB 13 oktober 1986, gewijzigd bij MB 30 maart 1987)
  • de sluis op de Lieve te Damme als monument (MB 17 oktober 1997)
  • de Slekkeput te Damme als monument (MB 17 oktober 1997)
  • de Kazemat van de Lieve te Damme als monument (MB 17 oktober 1997)
  • de Lieve van Gent tot Stoktevijver (MB 19 mei 2005)
  • de loop van de Lieve met Lievekaai en kaaimuren te Gent als monument (MB 19 mei 2005)

Wondelgemse Meersen

Bij Evergem-Rabot

Gents Rabot

Kazemat te Damme

Locatie en bezoekmogelijkheden

De loop van De Lieve en de ligging van de overgebleven delen is aangeduid op het kaartje rechtsonder. De Lieve is over haar hele loop te volgen met de wagen, per fiets of te voet. De toeristische valorisatie van een deel van De Lieve gebeurt door de VVV De Lieve. De Provincie Oost-Vlaanderen heeft een fietskaart voor de Lieve uitgegeven. In het stadscentrum van Gent en op de sectie in het Schipdonkkanaal tot Balgerhoeke is De Lieve nog bevaarbaar. In het Gentse stadscentrum wordt De Lieve bevaren door toeristische rondvaartboten. In Maldegem is een jachtclub gevestigd. Te Damme figureert De Lieve in toeristische wandelroutes.

klik om de foto te vergroten
Hedendaagse loop van De Lieve tussen Gent en Stoktevijver (paars = bestaand, grijs = verdwenen)
klik om de foto te vergroten
Ligging van De Lieve in het geheel van historische vaarwegen naar en van Gent (uit Decavele, J. en De Herdt, R., Gent op de wateren en naar de zee, Antwerpen, Mercatorfonds, 1976, 44)

klik om de foto te vergroten
Hedendaagse loop van De Lieve tussen Stoktevijver en Damme (paars = bestaand, grijs = verdwenen)

Eigenaar


Te Damme

De Lieve is gebouwd door en op kosten van de Stad Gent, die er tot in het begin van de negentiende eeuw exclusief eigenaar en beheerder van bleef. Heden is de Stad Gent eigenaar van De Lieve op haar stedelijk grondgebied. Het Schipdonkkanaal is eigendom van het Vlaams Gewest. Mogelijk moeten relicten van De Lieve worden beschouwd als eigendom van landbouwers. Een volledig overzicht van de eigendomstoestand is niet beschikbaar.

Beheerder

De huidige loop van De Lieve wordt beheerd door verschillende besturen en particulieren. In de Stad Gent wordt De Lieve beheerd door de Stad. Het Schipdonkkanaal wordt beheerd door Waterwegen en Zeekanaal.

Belang

Vanuit diverse perspectieven is De Lieve te beschouwen als een topstuk van de historische Vlaamse waterwegeninfrastructuur.

Internationaal perspectief


Bij het Gravensteen te Gent

Spui te Damme © www.tzwin.be

De Lieve is een van de oudste bewaarde scheepvaartkanalen van Europa. Het werd gegraven in een tijdperk van grote stedelijke economische ontwikkeling en i.h.b. in een bloeitijd van de Vlaamse stedelijke economie. Het graven van de Lieve was een reusachtige waterbouwkundige onderneming en een zeer zware investering.

De Lieve verbond twee van de belangrijkste economische centra van Europa. Gent is van bij zijn ontstaan een havenplaats geweest en telde in de dertiende eeuw al ca. 60.000 inwoners. Daarmee was het één van de grootste steden van Europa. Damme was de voorhaven van Brugge, één van de belangrijkste Europese haven- en handelsplaatsen van die tijd.

De Lieve is een voorbeeld van een pril kanaalconcept met rabotten (keersluizen), dus zonder sluizen met schutkolken. De Lieve is ook interessant als een vroeg voorbeeld van kanalisering van natuurlijke waterlopen en van verbindingen tussen stroombekkens.

Aanvankelijk liep De Lieve naar Aardenburg in Nederland. Daaraan herinneren nog toponiemen. Ook vanuit dat perspectief heeft De Lieve heden een internationale betekenis en potentieel.

 


Schipdonkkanaal (huidige toestand)
 

Schipdonkkanaal (simulatie na verbreding voor containervaart)

Vlaams perspectief


Conduitput te Moerkerke

De Lieve is een schitterende getuige van de eeuwenlange wedijver tussen de Vlaamse havensteden en in het bijzonder van het streven van Gent om naast Brugge en Antwerpen een eigen verbinding met de zee te hebben. Een gelijkaardig oud en lang scheepvaartkanaal is allicht nergens anders in Vlaanderen te vinden.

Het belang van de Lieve is des te groter nu Gent zowel als Brugge en Antwerpen tot op heden havens van internationaal belang zijn en Vlaanderen nog steeds één van de belangrijkste havenlanden ter wereld is. De Lieve is een essentiële component van de rijke Vlaamse haventraditie.

De Lieve werd volledig gebouwd, gefinancierd en beheerd door de Stad Gent, tot ver buiten haar stedelijk grondgebied. Een analoge toestand onstond veel later bijv. met de aanleg van de Vaart Brussel-Willebroek. Ook het historische beheersstatuut van De Lieve is dus erg bijzonder.

Lokaal perspectief


Lievekom te Gent


Te Waarschoot

De Gentse Lieve heeft op de ontwikkeling van haar oevergemeenten een grote impact gehad.

Wat de Gentse havengeschiedenis betreft moet de aanleg van de Lieve worden gesitueerd in een tot heden doorlopende opeenvolging van alternatieve, steeds verbeterde vaarverbindingen (Schelde, Lieve, Sassevaart, Kanaal Gent-Brugge, Kanaal Gent-Terneuzen met verschillende uitbreidingen).

De Lieve had ook een grote economische impact op plaatsen als Eeklo, dat een eigen vaart tot aan de Lieve aanlegde.

Het beheer van de Lieve en de relaties tussen de Stad Gent en diverse oevergemeenten kenden talloze wederwaardigheden.

Langsheen de Lieve zijn talrijke natuurelementen, monumenten (o.m. het Rabot, sluizen te Damme) en toponiemen bewaard.

De geschiedenis van De Lieve is rijk gedocumenteerd met archiefmateriaal.

Bedreigingen

De Lieve wordt bedreigd door:

  • Verdwijning of verminking door verlanding, demping, bebouwing en/of industrialisering
  • Verbreding van het Schipdonkkanaal
  • Verdere versnippering van het gabariet en het beheersstatuut
  • Plaatselijke vervuiling van de waterloop en omliggende terreinen (inz. te Wondelgem)
  • Gebrek aan belangstelling van bevoegde overheden ingevolge verspreiding over provinciale en gemeentelijke grondgebieden

Te Moerkerke

Een eerdere vraag om bescherming van de vereniging 't Zwin Rechteroever Damme werd door de Provincie West-Vlaanderen afgewezen bij brief van 13 februari 2002. In een brief van 28 maart 2002 kondigde Vlaams Minister Paul Van Grembergen een nadere evaluatie aan. Gegevens over het resultaat daarvan zijn niet bekend.

In de Maatschappelijke impactstudie voor de ontsluiting van de Vlaamse kusthavens, in 2001 in opdracht van het Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap uitgevoerd door Technum, IMDC en Tractebel, wordt aan de erfgoedwaarde van De Lieve voorbijgegaan.

Mogelijkheden

Een betere bescherming en een krachtdadiger beheer van de Lieve bieden talrijke kansen:

  • Valorisatie van de integrale Lieve als toeristische en recreatieve trekpleister (fietsen, wandelen, horeca, ...)
  • Valorisatie als vaarweg (pleziervaart en varend erfgoed)
  • Valorisatie van de omgeving (oude huizen, trekwegen,...)
  • Restauratie of reconstructie van historische infrastructuur (bruggen, rabotten, trekwegen,...)
  • Bouw en exploitatie van een replica van een Lieveschuit
  • Valorisatie van de natuurwaarden
  • Valorisatie in het raam van haven- en scheepvaartpromotie
  • Programmatie van scheepvaart-, haven- en erfgoedevenementen
  • Verder historisch onderzoek en publicaties
  • Combinatie met aanverwante projecten (bijv. onderzoek, museale exploitatie en bouw van een replica van de Doelse Koggen)

Bij Stoktevijver

Lievekaai te Gent

Noodzakelijke acties

  • Integrale juridische bescherming (als monument, landschap of ankerplaats)
  • Onteigening en herstel van de waterloop waar nodig
  • Sanering waar nodig
  • Opstelling van een valorisatieplan
  • Integratie en implementatie van de getroffen maatregelen in ruimtelijke structuurplannen, plannen van aanleg, milieu-effectrapporten,...
  • Verder wetenschappelijk onderzoek (o.m. van historische scheepstypes)
  • Onderzoek van de mogelijkheid een replica van een Lieveschuit te bouwen

Kostprijs

  • Studie- en onderzoekskosten (mogelijk subsidieerbaar)
  • Waar nodig onteigeningen

Standpunt van Watererfgoed Vlaanderen


Duivelsput te Gent

De onverwijlde en integrale bescherming en een krachtdadiger beheer van De Lieve dringen zich op in het licht van:

  • de unieke betekenis van De Lieve als relict van de middeleeuwse waterwegenbouw, als eerste verbinding tussen de internationale middeleeuwse havencentra Gent, Damme en Brugge en als prille vaarverbinding van de Gentse haven
  • de grote historische impact op de Oost- en West-Vlaamse oeverlokaliteiten
  • de groeiende aandacht voor en investeringen in watererfgoed, waaronder de gerelateerde projecten rond de Doelse Koggen en de Gentse Barge
  • de groeiende belangstelling voor pleziervaart en waterrecreatie (o.m. bij de Vlaamse Overheid en de Stad Gent)
  • de acute bedreigingen waaraan De Lieve blootstaat
  • het grote en gevarieerde potentieel van de Lieve op toeristisch, recreatief, erfgoedbeheersmatig, scheepvaart- en havenbeleidsmatig en ecologisch gebied en de combineerbaarheid met aanverwante (water)erfgoedprojecten.

Van uiterst groot belang is een erfgoedbeleidsmatige benadering van De Lieve als een samenhangend, provincie- en gemeentegrensoverschrijdend geheel. Deze is alleen mogelijk door maatregelen op Vlaams niveau.

Indien het Schipdonkkanaal zou worden verbreed voor containervaart, dient dit gepaard te gaan met maatregelen en investeringen om De Lieve te vrijwaren en te valoriseren.

Klik hier voor het Memorandum voor de redding van het middeleeuwse scheepvaartkanaal De Lieve.

Informatiebronnen

Laatste wijziging: 02/06/2011

  © Watererfgoed Vlaanderen vzw  
|
  Juridische Informatie  
|
  Privacy  
|
  Sitemap  
|
  Webmaster